Savunma sanayinde jet devrim

Savunma sanayinde jet devrim

Eskişehir’de sessiz sedasız bir devrimin hazırlıkları yapılıyor.TEI (TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş/TUSAŞ Engine Industries) Türkiye’nin ilk yerli ve milli jet motorunu tamamlamak üzere

Aslında tamamladı denilebilir, zira küçük tip bir jet motorunun platformla uçuşları yapıldı. Helikopterlerde kullanılacak ikincisinin ise ‘çekirdek’ kısmı ortaya çıkmak üzere, ilk testleri yakında yapılacak. Ve üstelik tamamı bu değil. Türkiye son 10 yılda savunma sanayini ‘yerli ve milli’ hale getirmek için çok önemli projeler başlattı. Gemi, helikopter, insansız hava aracı, tank ve savaş uçağı...

Siyaset kadar bu projeleri yakından takip eden bir gazeteci olarak bütün bunların ‘kalbi’ olan ‘motor’ konusunda nerede olduğumuzu görmek üzere Eskişehir’deki TUSAŞ/TEI tesislerine gittim.

TEI Genel Müdürü Prof. Dr. Mahmut Faruk Akşit, önce “motor teknolojisi, stratejik önemi ve Türkiye’nin durumu” başlığını koymam gereken hızlandırılmış bir ‘ders’ verdi; ardından fabrikayı Star’a açtı.

ÖNCE MOTOR DERSİ

Sıradan bir vatandaş olarak, karbon yakıtlı motorlar hakkında temel bilgileri öğrendim: Jet motorları, yani türbinli motorlar, adını, havayı emerek yanma odasına aktaran ve orada oluşan egzost gazını yüksek basınçla atarak itme gücü sağlayan türbinlerden alıyor. Sadece yolcu ve savaş uçaklarında gördüklerimiz değil, pervaneli uçaklar ve helikopterlerde kullanılanlar da ‘jet’ motoru. Tek farkları, elde edilen gücü pervanelere aktarmak için dişli kutusu eklenmiş olması.

Pistonlu motorlar, emilen havanın silindirlerde yakılmasıyla oluşan basıncı pistonlar üzerinden hareketli aksama aktarılmasıyla çalışıyor. Otomobil, gemi gibi araçlarda kullanılan pistonlu motorlar, İHA gibi hava araçlarında da kullanılıyor.

TEI NEDİR, NE YAPTI?

TEI, öncelikle TSK bünyesindeki uçak ve helikopterler için parça üretimi ve motor montaj testi için, dünyanın önde gelen şirketlerinden ABD merkezli General Elektrik’in yüzde 46,2 ortaklığıyla kuruldu. Önce F-16 savaş uçaklarının motor montaj ve testlerini yaptı, ardından parça üretimine başladı. İlk aşamada sadece 5 parça üretilirken, bugün dünyada üretilen her jet motoruna parça üretiyor. Bugün her iki uçaktan biri TEI’de üretilen parçaları taşıyor, hedeflenen her 4 uçaktan 3’ünün TEI parçalarıyla uçması. Bu motorları Boeing, Airbus ve Çin’in Comec uçakları kullanıyor. 1996’da motor tasarımına başladı. Geliştirme projesine katıldığı yeni egzost tasarımıyla jet motorunun itiş gücünü yüzde 10 arttırdı. Bu proje, ‘Türk Yıldızları’nın da kullandığı T-38 uçaklarının ABD’nin doğusundan batısına yakıt ikmali yapmadan uçmasını sağladı. 2002’de dev askeri kargo uçağı A400M’in motor üretiminde ilk kez ‘tasarım ortağı’ oldu. Yine GE ortaklığıyla kurulan Türkiye Teknoloji Merkezi, GE’nin tüm motorları için tasarım desteği veriyor. Türkiye’nin en büyük savunma sanayi şirketi.

MİLLİ MÜHENDİS EKİBİ

TEI’nin bu olağanüstü gelişiminde dünya motor devi General Elektrik’in yeri büyük. Çünkü bir jet motorunun tüm parçaları ile üretim teknolojisi ve yönetim sistemi konularında Türk mühendisleri ABD ve Avrupalı ekiplerin içinde çalışarak deneyim kazandı. Bu kazanımını da ‘yerlileştirdi’.

Genel Müdür Akşit, “Başlangıçta yönetici ve mühendislerin çoğu Amerikalı’ydı, bugün tamamı Türk” diye anlattı bunları. Bu bilgi aktarımını da sistematik hale getirmişler: “GE ile ortak kurulan Teknoloji Merkezi’nde 1,5 yıl çalışan mühendislerimizi periyodik olarak TEI’ye alıyoruz. Böylece tecrübeli bir milli mühendis ekibi oluşturduk.”

VE SIRA MİLLİ MOTORDA

Akşit, bu deneyimli mühendis ekibiyle başlatılan ‘yerli ve milli’ projeleri anlattı, heyecanla dinledim: “TEI 2008’den itibaren sıfırdan iki küçük jet motoru projesi başlattı. Küçük yerli jet motorumuz 3,6 kilo ağırlığında ve F-16 savaş pilotlarının eğitimi için insansız ‘hedef uçak’ olan 300 kiloluk Şimşek’i uçuruyor. Bu yıl 10 bin feet yükseklik ve saatte 700 km hızda başarıyla denedik. Şimdi hedefimiz 20 bin feet yükseklik. İkincisinin ise bu yıl Şubat ayında SSM ile sözleşmesi imzalandı, milli helikopterde kullanılacak ve 1400 beygir gücünde olacak. Halen Atak helikopteri 1375, Hürkuş uçağımız ise 1600 beygir gücünde motor kullanıyor. İlk yerli ve milli jet motorumuz bu iki aracı da uçurabilecek. Şu anda çekirdek motor üzerinde çalışıyoruz, testlerine yakında başlayacağız. 4 yıl içinde dış parçaları ve giydirmesiyle birlikte uçuş testine hazır hale gelecek. Sonraki iki yılda da hedeflenen yükseklik ve hızda, her türlü hava şartlarında uçuş ve manevra testleri yapılacak. Ardından da uluslararası sertifikaları alınacak.”

Özetle; 2023’te yerli ve milli helikopter bu motorla uçacak; gelecekte bütün hava araçları için geliştirilebilecek. Akşit, önemli bir ‘sınıf atlama’yı da işaret etti: “Jet motoru tasarlama ve üretme kabiliyeti olarak Polonya sınıfından Almanya sınıfına geçiyoruz.”

GENÇ MÜHENDİSLER İŞBAŞINDA

TEI aynı zamanda kritik motor parçaları da üretiyor. Mevcut tesislere Eylül 2016’da üretim fabrikası eklenmiş. Fabrikada iki genç mühendis karşıladı beni: Bora Yıldırım ve Caner Songüler. Üretim müdürleri. Fabrikanın üretim sürecini anlattılar. Motor parçaları 60 akıllı tezgahta üretiliyor. Eskiden 5 farklı motor parçasının üretildiği tesiste şimdi 40 farklı motor programı için 800 parçayı geçti. Yeni nesil ticari motorların da 31 önemli parçası burada üretiliyor. Şimdiden de 10 bin 500 sipariş alındı. Teknolojik bilgi veren Teknoloji Programları Müdürü Semih Platin de TEI’de dünyayı değiştirecek denilen ‘üç boyutlu yazıcı’ teknolojisinin kullanıldığını belirtti.

NEDEN YERLİ VE MİLLİ?

- Akşit, yerli jet moturunu GE ile birlikte geliştirmediklerinin gerekçesini şöyle açıkladı: “GE bir ABD şirketi ve fikri mülkiyet hakkına ortak olduğu motorların satışında Kongre’den izin almak zorunda. Günün birinde uçak veya helikopterlerimiz için olası bir kısıtlamaya razı olamazdık.”

KANAT TEKNOLOJİ DE YERLİ

- Jet motorlarının en önemli parçalarından biri, belki de birincisi türbinlerdeki ‘kanat’, ‘pale’ veya ‘bıçak’ denilen parçalar. Bu parçalar yanma odasında oluşan aşırı yüksek ısıda eriyebiliyor, esneyebiliyor/uzayabiliyor. Bu nedenle çok özel bir metal alaşımından üretiliyorlar. İyi haber, Türkiye artık bu kanatları üretebiliyor. Daha iyi haber, bu kanatların daha dayanıklı olması için yeni bir proje yürütüyor.

ANKA’NIN MOTORU DA HAZIR

-TEI, insansız hava aracı ANKA’nın pistonlu motorunu da tamamladı; ilk yer testlerini yaptı, irtifa testleri devam ediyor. Motoru görünce, “Altay tankı için Avusturya motor vermeyi reddetmişti. Bu tank için de geliştirilemez mi” diye sordum. Gülümseyerek “Yapabiliriz” dedi. Ancak TEI’ye verilen öncelikler var ve çok sayıda projeye odaklanması başka sorunlar çıkarabileceği için ‘şimdilik’ bekliyor.

Star

Haberlerimize Google News'de abone olun! Abone ol
Gürcistan Dışişleri Bakanı Zalkaliani: Türkiye Gürcistan'ın toprak bütünlüğünü destekliyor
Gürcistan Dışişleri Bakanı Zalkaliani: Türkiye Gürcistan'ın toprak bütünlüğünü destekliyor
THY duyurdu! Dev tahliye operasyonu başlıyor
THY duyurdu! Dev tahliye operasyonu başlıyor
14 günlük karantina sona erdi! Sonuçlarında da virüs çıkmadı
14 günlük karantina sona erdi! Sonuçlarında da virüs çıkmadı
Loading Bars
Son Haberler
AK Parti'den büyükelçilerin 'Osman Kavala' çağrısına tepki: Yanlış beyanatları en güçlü şekilde reddediyoruz
Erdoğan’dan sömürge düzenine tepki: Korktukça zulüm Afrika’yı sarar
Afrika’yla daha fazla ticaret
Aliya İzzetbegoviç savaşta, siyasette, hayatın her alanında ve en zor şartlarda dahi insan olmanın,vicdanın ve ahlakın timsali olmuştu - Yalçın Topçu
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 2021'i yüzde dokuzluk büyüme ile tamamlamayı öngörüyoruz
Motorine 23 kuruş zam
Cumhurbaşkanı Erdoğan Angola'da: 7 alanda anlaşma imzaladık
Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Özdemir Bayraktar için taziye mesajları
Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, Bakan Bilgin'i kabul etti
Karadeniz'den sonra sıra Akdeniz'de: Altı ayrı sahada petrol aranacak
Cumhurbaşkanı Erdoğan imzaladı: 109 ton altın için yeni adım
Cumhurbaşkanı Erdoğan Angola'da: Resmi törenle karşılandı
Akkuyu NGS yalnızca inşaat sürecinde Türkiye ekonomisine 6 milyar liralık katkı sunacak
Bir günde bir yıllık ihracat
Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na tepki: Vesayet günleri geride kaldı
Ahmed Cevad Ahundzade
Merkel'in veda ziyareti: Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Almanya Başbakanı Merkel'den önemli açıklamalar
Bakan Muş açıkladı: Bir günde 1,5 milyar dolarlık ihracat yapıldı
Erdoğan-Merkel görüşmesi başladı
Yunanistan'a kaçmaya çalışan FETÖ mensupları yakalandı
Bakan Akar, Polonyalı mevkidaşı ile görüştü
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Topçu: “Bilim alanındaki gelişmeleri önemsiyorum”
Taliban heyetiyle görüşme sonrası Bakan Çavuşoğlu'ndan ilk açıklama: Beklentimiz güvenlik
Sürpriz görüşme: Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Temel Karamollaoğlu bir araya gelecek
Dünyanın önde gelen teknoloji şirketi rotasını Türkiye’ye çevirdi
Türk SİHA'sına bir talip daha: Fas, Cezayir ve Ruanda'nın ardından Nijerya da sıraya girdi
Türkiye ve Avrupa’ya ihraç ettiği doğalgazı 16 milyar metreküpe çıkaracak
TUSAŞ'ın kuracağı tesis Türkiye'de bir ilk olacak
Savunma Sanayi Başkanı Demir: Katmanlı hava savunma sistemimizi her geçen gün daha da güçlendiriyoruz
Savunma Sanayi Başkanı Demir İKA ACROB'un detaylarını açıkladı
Bakan Çavuşoğlu Alman mevkidaşı ile görüştü
Bakan Akar: Gereken ne varsa zamanı gelince yapılacak
Erdoğan Ankara'nın başkent oluşunun yıl dönümünü kutladı
Türk dünyasının kahramanı, münevveri ve mücahidi Şehit Ahmed Cevad, dünya durdukça her daim rahmetle, minnetle, saygı ve şükranla anılacaktır
Cumhurbaşkanı Erdoğan Endonezya Dışişleri Bakanını kabul etti
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Oktay Boğaziçi'nde rektörün makam aracının üzerine çıkan vandala tepki: Öğrenci olamaz
Bakan Dönmez'den doğal gaz açıklaması: Fiyat artışı olacak mı?
Bakan Pakdemirli: 'Yanan alanlar tekrar ağaçlandırılır ve başka amaçla kullanılmaz' nokta!
Türkiye ile Endonezya aşı sertifikalarını karşılıklı tanıyacak
Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın'dan Türkiye'nin F-16 teklifiyle ilgili açıklama: Alternatif olarak değerlendirilebilir
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye yeni bir göç yükünü kaldıramaz
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu'ndan dikkat çeken Afganistan açıklaması: Kabil'e gitmeyi planlıyoruz
Yunanistan'a kaçmaya çalışan 11 terörist yakalandı
Devlet Bahçeli: Sorulacak hesabımız büyüktür
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan mesleki eğitime iki yeni müjde
Fahrettin Altun'dan 'siyasi cinayetler olacak' iddialarına yanıt: Korku iklimi oluşturmaya çalışıyorlar
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Suriye'de en kısa sürede gereken adımları atacağız
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan iklim değişikliği mesajı
AK Parti Sözcüsü Çelik: 'Siyasi cinayet' spekülasyonları ilkesiz ve utanç verici
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, Rus mevkidaşı Lavrov ile görüştü
TÜMOSAN geliştirdi: Yüzde 100 yerli ve milli Pusat Konya Bilim Festivalinde sergileniyor
Ruanda Türkiye’den SİHA almak istiyor
Cumhurbaşkanlığı Kabinesi bugün toplanacak
Fırat Kalkanı Bölgesinde terör saldırısı: 2 şehit
Cumhurbaşkanı Erdoğan Adana'da gençlerle bir araya geldi: Bizimki TEKNOFEST kuşağı
Afrika çıkarması
Bahçeli'den Boğaziçi açıklaması: Öğrenci değil provokatörler
Bakan Çavuşoğlu'ndan Biden'a sert tepki: ABD Türkiye'yi suçlamak yerine kendi yanlış politikalarından vazgeçsin
Irak'ın kuzeyinde 3 terörist etkisiz hale getirildi
Bakan Dönmez: Cumhurbaşkanı Erdoğan Nijerya yolcusu
AKINCI'nın gözünden Bayraktar TB2: İstanbul kanatlarımın altında
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan milli elektrikli lokomotif müjdesi
Bakan Akar'dan Yunanistan'a: Türkiye'ye karşı üstünlük sağlayamazsınız
Dışişleri'nden İsrail'e kınama
Cumhurbaşkanı Erdoğan, BBP Genel Başkanı Mustafa Destici’yi kabul etti
Türkiye'den F-16 adımı: ABD'ye teklif mektubu iletildi
7 EKİM IRAK TÜRKMEN MİLLÎ BAYRAMI KUTLU OLSUN
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 3600 ek göstergeyi 2022 sonuna kadar çözeceğiz
Cumhurbaşkanı Erdoğan Putin ile görüştü
Kuzey Irak'ta hava hareketliliği: Türk SİHA'ları kanatlandı
İhracat beklentisi dördüncü çeyrekte arttı
Dışişleri Bakanlığı'ndan Pakistan'a taziye mesajı
Paris Anlaşması Meclis'ten geçti BM'den ilk mesaj geldi: Memnuniyetle karşılıyoruz
Hedef sınır güvenliğinde dünya pazarı
Bakan Soylu: Önümüzde bir sonbahar-kış operasyonu var
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Yasama yılı bitmeden yeni anayasayı neticeye ulaştırabiliriz
İstanbul Havalimanı başarılarına başarı ekledi: Dünyanın en iyilerinde 2’nci sırada
Bakan Çavuşoğlu Ukrayna'ya gidiyor
İçişleri Bakanı Soylu: 127 teröristi etkisiz hale getirdik, bunların 39'u üst düzey
AZAL, Ermenistan hava sahasını kullanmaya başladı
Bakan Akar'dan Yunanistan'a çağrı: Diyalogla çözebiliriz
Cumhurbaşkanı Erdoğan: İlçe veya il çapında bir kapanma kesinlikle düşünmüyoruz
Bakan Soylu: Yurt içindeki terörist sayısı 181'e indi
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 'Batı'nın üstün olduğu’ anlayışın sonuna geldik
İsmail Demir: SGRS projesi geliştirme faaliyetinde son aşamaya geldik
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Doğu Akdeniz çıkışı: Haritaları kabul mu edeceğiz?
MHP Genel Başkanı Bahçeli: Türkiye'de Kürt sorunu yoktur
Bakan Çavuşoğlu: Bizim ne zaman sahaya ineceğimiz bellidir
Bakan Akar, Gürcistan Başbakanı Garibaşvili ile görüştü
Selçuk Bayraktar: AKINCI'nın kavramsal görüntüsü babama ait
Türk şirketlerden göğsümüzü kabartan başarı: Türkmenistan'da gövde gösterisi yaptılar
1915 Çanakkale Köprüsü dünya basınında: ENR dünya inşaat sektörü dergisi 10 sayfalık özel bölüm hazırladı
Akdeniz'de provokasyon: Fransa Yunanistan’ın kartvizitiyle Doğu Akdeniz’de gerginlik çıkarıyor
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Bahçeli'ye taziye telefonu
2021’in finali zirvelerle olacak
Pazar çeşitliliği zirveye taşıdı: Çelik ihracatı Eylül'de yüzde 141 artış gösterdi
Cumhurbaşkanı Erdoğan Varlık Fonu toplantısına katıldı
Bakan Akar ABD’li mevkidaşıyla görüştü
Dışişleri Bakanlığı'ndan Doğu Akdeniz uyarısı: Bu eylemlere alet olmayın
Cumhurbaşkanı Erdoğan imzaladı: Çok sayıda vali ve emniyet müdürünün ataması yapıldı
Tüm haberler