Ritüel ve Spiritüel İslam!

Ritüel ve Spiritüel İslam!

Metin Boşnak- Gazetesiz yazarı

İslam medeniyeti en az iki asırdır kaybettiği bir nizamı el yordamıyla aramaktadır. Mağlup medeniyetin mağlup çocukları olarak verilen mücadelede iki türlü tepkisel bakış ortaya çıkar. Ya medeniyetin temeli sayılan değerlere ve gelişmenin aslında sadece oradan yükseldiği inancına dönük olarak çekirdeğe dönüş vardır--ki Selefçiliğe ya da Püritenliğe dönüşebilir. Ya da mağlup medeniyetin bizzat kendisi sorguya tabi tutulur-ki reddiyecilik ve Mutezili bir anlayışa dönüşebilir--ve bizzat kendini mağlup eden galip gücün düsturlarını içselleştirmeye başlar. Batı'ya yenik düşen ve paramparça olan İslam medeniyetinin Batılılaşma hareketlerine duçar olması ile Sırp katliamını yakinen bilmesine rağmen, Sırplaşmak için vaftiz dahi olan Boşnak asıllı yönetmen Emir Kusturica aynı zincirin farklı tezahürleridir. Lâm Elif'ten ayrılır artık; ya da lâm Elif'i sadece "Lâ" demek için tutar.

Bu durum başka kültürlerde de yaşandı. Batı Karanlık Çağlara tepki olarak daha geriye gidip Antikitenin nazarı ve mikyaslarıyla kültürünü yeniden yorumladı. Aslında yapılan Batı'nın bir kültür ayağını diğerine uygun haline getirmek oldu. Eski Yunan ve Roma'ya ait, iktidar boyutu haricinde, ne varsa hemen hepsini lanetleyen bir yeni Hıristiyan Batı kavramı gelmişti; pagan Batı ise "şerden" ibaretti artık. Ancak o da Roma'nın gücüne eklemlenerek kendi güç alanını oluşturdu. Ortaçağ sonlarında, Kilise sultasını kırmak için, Ortaçağ'a ait ne varsa her şey "şer" olarak yorumlandı. Batı Ortaçağ'ı İslam medeniyetinin en parlak çağlarıydı. Rönesans ve akabinde Protestanlığın çıkması, Eski Yunan değerlerinin yaklaşımlarıyla Hıristiyanlığı yeniden yorumlanması sonucunda oldu.

İslam medeniyeti ise kendinde önceki değerleri putlar ve putlaşanlar haricinde mevcut değerleri değer saymaya devam etti. Yani "Hak geldi, batıl zail oldu!" derken, Batıllaşan unsurları hak kalanlardan ayırmak esası vardı. Mesela, Hıristiyanlık kütüphane ve camileri yakmak ya da yıkmak mantığına göre giderken, İslamlık kitapları ve diğer dinlerin tapınaklarını ihya etti. Eskiden kalanları yok etmek yerine kendine göre, ama kendini esas alarak değerlendirmek mantığı vardı. Değerin kendisini değerden sayarak, ancak kendi değerlerini mikyas olarak kullanarak varlığını ortaya koydu. Yani İslam medeniyetin antitez medeniyeti olarak değil, kendince ve yekpare bir "tez" olarak çıkmışken, Ortaçağ sonrasında Batı Hıristiyanlığı kendini tamamen İslam medeniyetine antitezler üreterek kimlik oluşturdu.

Öte yandan, İslam'ın medeniyet olmaktan çıkıp "İslamcılık" olarak varlığına devam etmesi aslında İslam'ı bir antitez olarak konumlandırırken, kendi tezleriyle konuşmak yerine Batı'nın tezlerine cevap vermek tarzında, aslında "antitez" olmaya itti. Batı'ya verilen cevaplar ister müdafaa, ister tenkit tarzında olsun, İslam'ı antitez konumundan çıkarmak yerine aslında ana tez olarak Batı'yı alan ve İslam medeniyetini kendi vakar, vukuf, cesaret ve adalet anlayışından uzak kıldı. Gazali'nin Tehafüt'ü ile Namık Kemal'in Renan Müdafaası arasındaki tavır farkı Gazali'nin -kimi zaman tartışmalı olsa da-meydan okuması ile Namık Kemal'in cevap yetiştirmeye yönelik tavrı, kendine güvenen tezle, zımnen tezi esas alan, ama kendine onun içinde yer açmaya çalışan antitez arasındaki farktan ibarettir.

İki'lemin birinci aşamasında inancın ve sadece ritüele dayalı faziletin var olduğu anlayışı vardır. Hayattan ve tarihten kopmuş bir algı içinde "altın çağ" ve "paslı demir çağ" arasında duygusal gelgitler yaşandı. İkinci aşamasında ise, aranan zaten sadece altındır. Altın için medeniyet algısı zaten gerekmediğinden, teknoloji ve teknolojinin getirdiği hem rahatlatma hem de yok etme gücüne erişmek yeterli olmaktadır.

Medeniyet algısı bu aşamada değişime uğrar, galibiyet ve başarıyla gelen zafer kendi başına erdemi temsil etmeye başlar: birileri başarılı olduysa, erdem nedeniyle olmuştur. Yani artık erdem, ne pahasına olduğu belli olmayan bir başarıya tahvil edilmiştir. Münferit insan ya da gruplar için erdem münferit insan ya da gruplar için tüketebilme gücünden ibaret bir hal alır. Bu da başka birey ya da grupları tüketebilmek yetkisini ve meşruiyetini iç dinamiklerin meşrulaştırdığı bir çevrim içi ahlak algısıyla olur. Başarının arkasına sadece Allah'ın inayetini koymak kadar, başarısızlık arkasına sadece Allah'ın gazabını koymak da abes durumlardır. Ancak teknoloji ve ekonomik güç üretimindeki başarı, ahlaki bir başarının timsali olarak devreye girer ve başarı kendi "amentü"sünü teşekkül ettirir.

Mağlup medeniyet, mağlubiyetinin çekirdek değerlerini "mutlak mükemmeli" temsil ettiği inancıyla koruyarak, ama galip medeniyetin erdemlerini erdemden soyutlanmış sayarak, erdem namına ne varsa sadece kendinden, kendi medeniyetiyle olduğu inancıyla hareket eder ve haldeki mağlubiyetleri unutmak için günah keçileri oluşturur. Mazinin altın çağı ile halin paslı metali arasında bocalarken, altın çağın materyalleştirdiği değer sistemini çekirdek değerlere rağmen esas almaya başlar. Altın çağın peşinde değerler altınlaşmıştır artık.

Öte yandan, galip medeniyete öykünmelerinde "kraldan çok kralcı" tavırla yüceltme eğilimleri belirir. Galip medeniyete karşı direnme gücünü oluşturan kutsalları artık mağlup medeniyetin değerlerini meşrulaştırmak için kullanmaya başlar. Meşrulaştırmanın temelinde aslında ekseni çoktan kaymış bir tüketim evreni varken, tüketmenin kendisini yeni "amentü" birimleri arasına alarak, amentünün bilinçaltında verdiği rahatsızlıkları izale etmek ve onu tüketim amentüsüyle içselleştirmek ve "amenna" haline getirmek iştiyakı yatar.

Ritüeller toplum nizamına yönelik olarak olgunlaşmayı hedefleyen bireysel mükellefiyetlerdir; Allah'ı ilzam eden ritüel olmaz. Ritüelin ifası ritüel ifasından ibarettir; ritüelin hedeflediği değer sistemini ve toplumsal, ticari, siyasi nizam ve medeniyet algısını mutlaka gerçekleştirmişlik anlamına gelmez. Yay ancak ok için vardır. Sadak ancak ikisinin varlığını düzenlemek ve muhafaza etmek için vardır. Füzenin yörüngeye oturması için ihtiyaç duyduğu ateşleme sisteminin başarısız olması neyse, bireysel ama diğerkâm olmayan toplumsal nizam ve bütüncül medeniyet algısı olmayan ritüelin anlamı da odur: ya yarı yolda tükenir ya da füzenin eksenini değiştirir.

Üçüncü tavırda beliren ise, mağlup medeniyetin mensupları, galip olanların düsturlarını alarak mağlup medeniyeti diriltme gayretine düşerler. Düşmanın silahıyla yapılan "cihat" aslında düşman kimse onun zaferidir. Çünkü o "düşman" size çaktırmadan kendini, taktiklerini, değerlerini ve amaçlarını size içselleştirtmiştir. Müslüman'ın "amentü"sü ahret algısını temel aldığı için, başka konularda iştiyakla yenilik arayanların, "tecdit" ve "müceddit" arayışlarında, arada bir de olsa "amentü"yü esas aldıktan sonra "amenna ve saddakna" demeleri daha bir anlamlı olacaktır.

Hocalı katliamı Azerbaycan’a karşı olduğu gibi bize karşı da işlenmiş bir insanlık suçudur- Mustafa Şentop  (ÖZEL)
Hocalı katliamı Azerbaycan’a karşı olduğu gibi bize karşı da işlenmiş bir insanlık suçudur- Mustafa Şentop (ÖZEL)
Şenocak: “Türk Konseyi önümüzdeki dönem daha da güçlendirilerek Dünya’da önemli bir güç merkezi haline gelecektir”
Şenocak: “Türk Konseyi önümüzdeki dönem daha da güçlendirilerek Dünya’da önemli bir güç merkezi haline gelecektir”
Başkan Erdoğan'ın Bakü ziyaretinden ilk kareler
Başkan Erdoğan'ın Bakü ziyaretinden ilk kareler
Loading Bars
Son Haberler
Şenocak:Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev’in Türkiye’ye verdiği destek Türk Dünyasında güç birliği için örnek teşkil etmeli
Doğu Akdeniz’de: Güçlü Türkiye, Güçlü Azerbaycan
Muharrem İnce: Haklı mücadelede mi yoksa Cumhurbaşkanlığı adaylığını kazanılmış hakkı olarak gören bir siyasetçi mi?
İyi mi Böyle? : Türk Siyasi Yaşamından Son Esintiler
MİT’in İkinci “Kalesi” İstanbul’da Açıldı
ÇİN’İN SAĞLIK İPEK YOLU STRATEJİSİ, KOVİD-19 VE JACK MA VAKFI’NIN ROLÜ
Çoklu Baro Sistemi Nasıl Getirildi? -Baro Başkanları versus Metin Feyzioğlu-
Çoklu Baro Sistemi Nasıl Getirildi? : Ali Erbaş versus Ankara Barosu -I-
3 vekilin milletvekilliğinin düşürülmesi; olması gereken mi yoksa darbe mi?
Azerbaycan'la vizeler karşılıklı olarak kaldırıldı
Bakan Karaismailoğlu: “Insan sağliği ön planda tutularak, gemilerde yolcu taşımacılığını başlatiyoruz”
THY uçaklarında ikram kapalı kutuda dağıtılacak
İktidarla Yolu Ayrılanlar: Gelecek Partisi
Renault duyurdu! 15 bin kişiyi işten çıkaracak
Deva Partisi: İktidarla Yolları Ayrılanlar..
Fahrettin Altun: Türkiye barışın ve güvenliğin teminatı
Kazakistan’ın ‘giriş kapısına’ TAV imzası
150 bin kişiye bağışıklık testi
Kanada'da Kovid-19'a karşı yeni tedavi umudu
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay corona virüs sonrası normale dönüş planını anlattı
Trump 1915 olayları için bu yıl da 'Büyük Felaket' dedi
Türkiye bu yalan ve iftira kampanyalarına prim vermeyecektir
İstanbul Türkiye’nin 'Vuhan'ı oldu!
THY duyurdu! Dev tahliye operasyonu başlıyor
Avrupa Parlamentosu Türkiye'ye desteğini açıkladı
Son söz Erdoğan'da! 23 Nisan’dan itibaren dört gün süreyle sokağa çıkma yasağı kararı alınacak mı?
Plazma tedavisi umut oldu
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Moldovalı mevkidaşıyla görüştü
TBMM Başkanı Mustafa Şentop'dan '23 Nisan' çağrısı
Son dakika! Bakan Akar duyurdu! Üretim başladı
Dışişleri: Yukarı Karabağ bölgesindeki gayrimeşru seçimleri tanımıyoruz
Boris Johnson'ın corona virüs testi pozitif çıktı
Bakan Çavuşoğlu: Yurt dışında 32 vatandaşımız virüsten hayatını kaybetti
Sağlık Bakanlığı'ndan yeni corona virüs kararı!
Türkiye'nin koronayla mücadelesinde sıcak gelişme!
Azerbaycan’da yeni petrol yatağı bulundu
İbrahim Kalın'dan Koronavirüs açıklaması
Ankara’ya inen uçaktakiler corona virüs karantinasına alındı!
Formula 1'de yeni sezon heyecanı başlıyor!
Çin’deki ölümcül salgında son rakamlar şaşırttı
KKTC Sağlık Bakanı açıkladı: Alman turistte corona virüs tespit edildi
Fuat Oktay'dan 'Milli ilaç' vurgusu
Bir İranlı general daha Suriye'de öldürüldü!
Azerbaycan'ın Ankara Büyükelçisi Hazar İbrahim'den Türkiye'ye destek
33 askerin şehit edilmesinin ardından İsrail'den flaş açıklama
Yunanistan'da mülteci paniği!
Kemal Kılıçdaroğlu, Ankara dışındaki tüm programlarını iptal etti
THY, koronavirüs nedeniyle Nahçıvan uçuşlarını durdurdu
Corona virüs bir ülkeye daha sıçradı
Erdoğan'dan son dakika patriot açıklaması
Dışişleri'nden Hocalı mesajı
20. yüzyılın en kanlı faciası Hocalı Soykırımı'ndan 28 yıl geçiyor
Erdoğan: Rusya inkar ediyor! Koronavirüs için önemli açıklama
Ermenistan ordusu Azerbaycan askerini şehit etti
İki depremin vurduğu mahallede sağlam ev kalmadı
Koronavirüsle ilgili peş peşe kötü haberler
Dünya devlerini geride bırakan THY rekora uçacak!
Erdoğan'dan son dakika açıklaması: 'An meselesi!'
İstanbul'da sabaha karşı korkutan yangın!
Türkiye'den Yunan'a sert tepki: Batı Trakya Türk'tür Türk kalacak
Gül:Tercihim parlamenter sistemden yana
Serdar Ünsal, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Ermenistan’a gereken cevabı vermiştir
Türkiye'nin yüzde 52,4'ü mutlu, yüzde 70'i umutlu
Çanakkale Boğazın'da korkutan görüntü! Ne olduğu daha bilinmiyor
Sağlık Bakanı Koca duyurdu: 8 bin 844 sözleşmeli personeli alıyoruz
14 günlük karantina sona erdi! Sonuçlarında da virüs çıkmadı
Cumhurbaşkanı Erdoğan :Türkiye - Pakistan arasında hakiki bir kardeşlik vardır
Koronavirüs dünyayı sarsıyor
Tüpraş 2019'da 236 milyon dolar yatırım, 29.2 milyon ton satış yaptı
Markette kalp krizi geçiren AK Partili Başkan hayatını kaybetti
'Hayalet Şehir' Kapalı Maraş için tarihi adım
Zorlu Enerji Kazakistan'a şube açıyor
Dolar kritik seviyenin üzerinde
İstanbul'da dev operasyon: 44 gözaltı
SOCAR Türkiye CEO’su Zaur Gahramanov: 2019 bizim için yatırımlarımızın sonuçlarını almaya başladığımız bir yıl olarak özel bir öneme sahip (ÖZEL)
“Kapan-5 Gabar Operasyonu” Başlatıldı
Türkiye'den Fransa Cumhurbaşkanı Macron'a çok sert tepki
35 Türk ve 10 Azerbaycan vatandaşı, Çin'den 'Koca Yusuf'la tahliye edilecek
METRO İSTANBUL SANAYİ VE TİCARET A.Ş açık ihale usulü ile ihale edilecektir
Akdeniz'de en büyüğü 5.4 olmak üzere 11 deprem meydana geldi
Türkiye de alarmda! Koronavirüs ile ilgili korkutan gelişme
Cumhurbaşkanı Aliyev'den, Erdoğan'a başsağlığı mesajı
Diyarbakır belediyesi mali hizmetler müdürlüğü akaryakıt satın alacaktır
Cumhurbaşkanlığı'ndan deprem açıklaması: Yaralar en kısa zamanda sarılacak
THY, Elazığ ve Malatya biletlerini ücretsiz değiştirecek
Ermenistan Azerbaycan cephe hattında ateşkesi ihlal etti
İstanbul'da 6 teknede yangın
Elazığ’da 6,8 büyüklüğünde deprem! AFAD: 20 kişi hayatını kaybetti
Zehra Zümrüt Selçuk, memur emeklilerinin maaş farklarının ödeneceğini duyurdu
Ankara'da peş peşe depremler.. 4.5 ve 3.8'in ardından 3.6'lık deprem
Türkiye'den Yunanistan'a sert mesaj: Bu bir tehdit değil ama...
Azerbaycan Ankara Büyükelçisi Hazar İbrahim AKŞAM için yazdı: Bağımsızlığa giden yolda kanlı 20 Ocak olayları
Azerbaycan'da “Kanlı Ocak” olaylarının 30. yıl dönümü anılıyor
Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev: "AB'nin Türkiye'ye yaptığı büyük adaletsizlik"
Erdoğan dünyaya duyurdu: Biz de ABD'ye yaptırım uygularız
Hocalı katliamı Azerbaycan’a karşı olduğu gibi bize karşı da işlenmiş bir insanlık suçudur- Mustafa Şentop (ÖZEL)
Türkiye ve Azerbaycan’ın Enerji Diplomasisindeki Başarı Örneği: TANAP
Şenocak: “Türk Konseyi önümüzdeki dönem daha da güçlendirilerek Dünya’da önemli bir güç merkezi haline gelecektir”
Başkan Erdoğan'ın Bakü ziyaretinden ilk kareler
Başkan Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan ziyareti öncesi açıklamalarda bulundu
Tüm haberler