İran'ın askeri kapasitesi ve silahlı kuvvetlerin organizasyonu

İran'ın askeri kapasitesi ve silahlı kuvvetlerin organizasyonu

Hakan BOZ
İstanbul Fikir Enstitüsü
Bilimsel Danışmanı

Adını Türkiye’ye yönelttiği sert eleştirileriyle duyduğumuz İran Genelkurmay Başkanı Tümgenereal Firuzabadi, dini lider Hamaney’in talimatıyla 27 yıldır sürdürdüğü görevinden alındı. Firuzabadi’ye, Silahlı Kuvvetler Komutanlığı'nın yüksek askeri danışmanlığı görevi verilirken yerine İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları’nın İstihbarat ve Operasyonlar Komutanı iken öldürülen ve rejim tarafından savaş kahramanı ilan edilen Muhammed Hasan Bakıri’nin kardeşi Tümgeneral Muhammed Hüseyin Bakıri atandı. Görev değişikliğinde ise Kürdistan ve Belucistan’da yaşanan güvenlik sorunlarının etkili olduğu yorumları yapılıyor. Nitekim 90'lı yıllarda Devrim Muhafızlarının Kürt gruplara yönelik operasyonlarında istihbaratın sorumluluğunu üstlenen yeni Genelkurmay Başkanı Bakıri'nin, PJAK ve Komala gibi terörist gruplarla mücadelede deneyimli olması dikkat çekiyor. Buna karşın düzenli ordunun en üst kademesinde gerçekleşen değişim, temelde İran’ın savunma politikalarında radikal bir dönüşüm yaşanacağı anlamına gelmiyor. İran’da politik sistem velayet-i fakih etrafında şekillenen stratejik kurumlara dayanıyor. Kuşkusuz İran Ordusu bu kurumlardan biri olarak öne çıkıyor. Fakat İran’daki askeri yapılanmanın iki unsurdan teşekkül etmesi ve devrim sürecinde düzenli ordudan gelecek tehlikeleri bertaraf etmek üzere kurulan Devrim Muhafızları Ordusu’nun İran siyasetinde daha baskın roller üstleniyor oluşu düzenli ordunun etkisini ve hareket alanını törpülüyor. Bu bakımdan İran’nın askeri yapılanması ve savunma kapasitesi oldukça ilgi çekici ve dikkate değer bir görüntü veriyor.

İran, kendisini zaman zaman Körfez’in hegemonik gücü olarak tanımlasa da İran-Irak Savaşı’ndan sonra gerçekleştirdiği sınırlı modernizasyon ile eksiklerini gidermeye çalışan ve savunma kapasitesini yeterince geliştiremeyen İran Ordusu, nispeten zayıf konvansiyonel bir askeri güç. İran Ordusu’nun sahip olduğu silahların çoğu şah dönemine ait olup, özellikle donanma ve hava kuvvetlerinin lojistik imkânları ve askeri teçhizatı demode ve düşük kalitede. İran, 1979 Devrimi’nin ardından özellikle askeri teknoloji ve konvansiyonel silahlar alanındaki noksanlığını dengelemek için asimetrik savaş kapasitesini arttırmaya yönelmiş durumda. Böylece İran Ordusu, genel bir savaşta mücadele etmesi zor olan konvansiyonel askeri güçlere karşı özellikle sahip olduğu coğrafyayı iyi değerlendirerek avantaj sağlamayı hedefliyor. Bu strateji, temelde rakibin zayıf noktalarına odaklanarak, şok edici ani baskınlarla üstünlüğü elde edecek asimetrik savaş gereçleri ve yöntemlerini esas alıyor. Bu doğrultuda İran Ordusu, asimetrik savaş konseptine uygun bir silah portföyü oluşturuyor. Hiç kuşkusuz karadan denize füzeler, sürat tekneleri, uzun menzilli insansız hava araçları, uçan botlar, kara ve denizde hareket edebilen araçlar, bu konseptin en temel enstrümanları.

İran silahlı kuvvetleri, düzenli ordu ve Devrim Muhafızları olmak üzere iki ana silahlı unsurdan oluşmakta, paramiliter bir örgüt görünümü veren Besicler ise silahlı unsurları ile Devrim Muhafızları’nı desteklerken sivil unsurları ile toplumu denetliyor Hem Devrim Muhafızları Ordusu’nun hem de düzenli ordunun Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri ve kendi Genel Kurmay Başkanlıkları bulunuyor. Bununla birlikte her iki ordunun da faaliyetlerini ise Silahlı Kuvvetler Müşterek Karargahı koordine ediliyor. Yaklaşık 545 bin aktif ve 350 bin yedek personelden oluşan silahlı kuvvetlerin temel amacı, İran’ı iç ve dış tehlikelerden korumak ve rejimin devamlılığını sağlamak. Bu doğrultuda düzenli ordunun görevi ülke sınırlarını korumakla sınırlandırılırken, Devrim Muhafızları’na ülkeyi ve rejimi koruma, İran’ın bölgedeki askeri ve siyasi nüfuzu arttırma görevi veriliyor. Devrim Muhafızları kara, deniz ve hava kuvvetlerinin yanı sıra yurt dışı operasyonları yürütmekten sorumlu olan ve sayılarının 3 bin – 10 bin arasında olduğu ifade edilen Kudüs Gücü ile iç isyanları bastırmak ve kamu düzenini sağlamak amacıyla kurulan Besiç gönüllülerinden oluşuyor. Besic gönüllüleri, silahlı unsurları ile Devrim Muhafızları’nı destekleme ve toplumsal düzeni sağlayarak, devrim kültürüne katkıda bulunma vazifelerini üstleniyor. İran silahlı kuvvetlerinin klasik ordunun yanı sıra Devrim Muhafızları ve Becis gönüllülerini de içine alacak şekilde yapılandırılması, zayıf konvansiyonel bir askeri güç olması ve bu alandaki noksanlıklarını asimetrik savaş kapasitesi ile dengelemek istemesinden kaynaklanıyor. Böylece İran Ordusu’nun konvansiyonel bir savaşta mücade edilmesi zor olan askeri güçlere karşı başta devrim Muhafızları ve Besic milislerinin avantaj sağlayacağı düşünülüyor. Zira devrimden önce modern ve iyi teçhiz edilmiş düzenli bir orduya sahip olan İran, devrimden sonra üst düzey komuta kademesinden yoksun ve lojistik imkanları sınırlandırılmış bir askeri güç haline gelmişti. Buna İran’a uygulanan uluslararası ambargolar da eklenince yeni rejim, çareyi yerli savunma sanayiinin geliştirilmesi ve askeri kapasitenin arttırılması için Rusya, Çin ve K.Kore pazarlarına yönelmekte bulmuştu.

Düzenli ordunun kara kuvvetleri, iyi derecede donatılmış silahlara ve yeterli derecede personele sahip olmasına karşın donanma ve hava kuvvetleri nispeten daha zayıf ve düşük bir askeri teknolojiye sahip. Bu nedenle İran bir yandan yerli askeri teknolojileri geliştirirken diğer yandan Rusya, Çin ve K.Kore’den aldığı silah tekneolojileri ve savunma sistemleri ile bu alandaki açığını kapatmaya çalışıyor. Fakat yeni üretilecek sistemlerin seri üretimi, yabancı ülkelerden alınan bu teknolojilerin sürdürülebilirliği ve etkili sonuçların test edilmesi konusunda ciddi belirizlikler bulunuyor. Tüm bunlara karşın İran geliştirdiği kısa ve orta menzilli füzeler ile bölgesel rakiplerini caydırıcı füze kapasitesine ulaşarak özellikle düzenli ordunun yumuşak karnı olan hava kuvvetlerinin açığını Şahab füzeleri ile kapatmaya çalışıyor. Keza deniz kuvvetleri de İran savunma doktrinine uygun bir yaklaşımla hızlı ve ani saldırılarla büyük güçleri tahrip edecek şekilde dizayn edilmiş, donanma küçük ve hızlı teknelerle donatılmış ve Körfez’in doğu sahilleri karasal ve mobil füze platformaları ile destekleniyor.

İran silahlı kuvvetlerinin bir diğer dönemli unsuru olan ve yurt dışı operasyonları ile de adından sıkça bahsettiren Devrim Muhafızları ise milli güvenliğin sağlanması, önemli istihbarat operasyonlarının gerçekleştirilmesi ve ülkenin nükleer programı gibi kritik siyasetlerin yürütülmesinde de önemli roller üstleniyor. Devrim Muhafızları bunların yanı sıra Körfez ülkelerindeki paramiliter gruplarla çeşitli temaslar kuruyor, onları askeri, mali ve lojistik olarak destekliyor. Böylece İran, Devrim Muhafızları aracılıyla Basra Körfezi’nde nüfuz alanlarını genişletip rakip devletleri istikrarsızlaştırırken; İsrail’e karşı da Lübnan Hizbullah’ı, İslami Cihat ve Hamas’ı destekliyor. Buna ek olarak Devrim Muhafızlar, anayasasının kendilerine verdiği “rejimi koruma” görevini ülkedeki reformcu unsurlara karşı bir müdahale unsuru olarak kullanıyor. Muhafızların, iç politikada bu kadar güçlü olmalarını sağlayan temel dayanak ise dini liderin kendilerine tanıdığı geniş siyaset alanı ve bonyud adı verilen vakıflar aracılığıyla kurdukları ticari ağlar olduğu görülüyor. Ülke ekonomisinin önemli sektörlerinde varlık gösteren Devrim Muhafızları, ticari olarak elde ettikleri ayrıcalıkları iç ve dış politikada bir manevra alanı olarak kullanıyor. Kurumsal olarak hükümetin emrinde olmalarına rağmen, dini liderden başka otorite tanımayan Devrim Muhafızları, özellikle güvenlik bürokrasisinin köşe taşı görünümünde. Hasan Ruhani’nin cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından Devrim Muhafızları’nın ülkedeki ekonomik ve siyasi ağırlıklarının azalacağı düşünülse de Ruhani’nin yeni kabinesinde yer alan bakanların seçiminde reformcu geleneğe yakın kişilerin güvenlik ve istihbarat geleneğinden gelen kişilerle dengelendiğini ifade etmek mümkün. Buna paralel olarak dini lider Hamaney’in Devrim Muhafızları, devrimi korumalıdır ancak siyasetten uzak durmalıdır anlamına gelen beyanatları da gelecek dönem içerisinde Devrim Muhafızlarının siyasetteki etkisinin kısmen azalacağına ya da en azından diğer politik unsurlarla dengeleneceğine işaret ediyor.

Devrim Muhafızları içerisinde yer alan silahlı unsurları ile öne çıkan, bununla birlikte toplumsal düzenin sağlanması noktasında rejimin kendisine önemli görevler verdiği Becis gönüllüleri ise silahı kuvvetlerin önemli ideolojik ögeleri. Devrimin ardından gelişen askeri ve politik süreç, Besiclere hem ülkenin korunması için milis gücü olma görevini hem de devrimin korunması ve canlı kalması görevini yüklemiş. Mahalli alanlarda güçlü bir ağa sahip olan Becislerin, resmi alanlarda ayrıcalık görmesi ve ülke çapında halkın sempatisini kazanacak faaliyetlerde bulunmaları kitlelerin Besic’e yönelmelerinde etkili olmuş. Böylece rejim, Besic gönüllüleri üzerinden kitlelere ulaşarak, toplumu denetlemekte bununla birlikte olası bir savaş durumunda halkı hızla milis teşkilatları şeklinde örgütleyecek ve seferber hale getirecek bir kontrol mekanizmasına sahip.

Haberlerimize Google News'de abone olun! Abone ol
''Tarihi İpek Yolu'nun yeniden canlanacağına inanıyorum''
''Tarihi İpek Yolu'nun yeniden canlanacağına inanıyorum''
Kazakistan’ın ‘giriş kapısına’ TAV imzası
Kazakistan’ın ‘giriş kapısına’ TAV imzası
Zorlu Enerji Kazakistan'a şube açıyor
Zorlu Enerji Kazakistan'a şube açıyor
Loading Bars
Son Haberler
Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Özdemir Bayraktar için taziye mesajları
Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, Bakan Bilgin'i kabul etti
Karadeniz'den sonra sıra Akdeniz'de: Altı ayrı sahada petrol aranacak
Bir günde bir yıllık ihracat
Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na tepki: Vesayet günleri geride kaldı
Ahmed Cevad Ahundzade
Merkel'in veda ziyareti: Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Almanya Başbakanı Merkel'den önemli açıklamalar
Bakan Muş açıkladı: Bir günde 1,5 milyar dolarlık ihracat yapıldı
Erdoğan-Merkel görüşmesi başladı
Yunanistan'a kaçmaya çalışan FETÖ mensupları yakalandı
Bakan Akar, Polonyalı mevkidaşı ile görüştü
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Topçu: “Bilim alanındaki gelişmeleri önemsiyorum”
Taliban heyetiyle görüşme sonrası Bakan Çavuşoğlu'ndan ilk açıklama: Beklentimiz güvenlik
Sürpriz görüşme: Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Temel Karamollaoğlu bir araya gelecek
Dünyanın önde gelen teknoloji şirketi rotasını Türkiye’ye çevirdi
Türk SİHA'sına bir talip daha: Fas, Cezayir ve Ruanda'nın ardından Nijerya da sıraya girdi
Türkiye ve Avrupa’ya ihraç ettiği doğalgazı 16 milyar metreküpe çıkaracak
TUSAŞ'ın kuracağı tesis Türkiye'de bir ilk olacak
Savunma Sanayi Başkanı Demir: Katmanlı hava savunma sistemimizi her geçen gün daha da güçlendiriyoruz
Savunma Sanayi Başkanı Demir İKA ACROB'un detaylarını açıkladı
Bakan Çavuşoğlu Alman mevkidaşı ile görüştü
Bakan Akar: Gereken ne varsa zamanı gelince yapılacak
Erdoğan Ankara'nın başkent oluşunun yıl dönümünü kutladı
Türk dünyasının kahramanı, münevveri ve mücahidi Şehit Ahmed Cevad, dünya durdukça her daim rahmetle, minnetle, saygı ve şükranla anılacaktır
Cumhurbaşkanı Erdoğan Endonezya Dışişleri Bakanını kabul etti
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Oktay Boğaziçi'nde rektörün makam aracının üzerine çıkan vandala tepki: Öğrenci olamaz
Bakan Dönmez'den doğal gaz açıklaması: Fiyat artışı olacak mı?
Bakan Pakdemirli: 'Yanan alanlar tekrar ağaçlandırılır ve başka amaçla kullanılmaz' nokta!
Türkiye ile Endonezya aşı sertifikalarını karşılıklı tanıyacak
Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın'dan Türkiye'nin F-16 teklifiyle ilgili açıklama: Alternatif olarak değerlendirilebilir
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye yeni bir göç yükünü kaldıramaz
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu'ndan dikkat çeken Afganistan açıklaması: Kabil'e gitmeyi planlıyoruz
Yunanistan'a kaçmaya çalışan 11 terörist yakalandı
Devlet Bahçeli: Sorulacak hesabımız büyüktür
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan mesleki eğitime iki yeni müjde
Fahrettin Altun'dan 'siyasi cinayetler olacak' iddialarına yanıt: Korku iklimi oluşturmaya çalışıyorlar
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Suriye'de en kısa sürede gereken adımları atacağız
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan iklim değişikliği mesajı
AK Parti Sözcüsü Çelik: 'Siyasi cinayet' spekülasyonları ilkesiz ve utanç verici
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, Rus mevkidaşı Lavrov ile görüştü
TÜMOSAN geliştirdi: Yüzde 100 yerli ve milli Pusat Konya Bilim Festivalinde sergileniyor
Ruanda Türkiye’den SİHA almak istiyor
Cumhurbaşkanlığı Kabinesi bugün toplanacak
Fırat Kalkanı Bölgesinde terör saldırısı: 2 şehit
Cumhurbaşkanı Erdoğan Adana'da gençlerle bir araya geldi: Bizimki TEKNOFEST kuşağı
Afrika çıkarması
Bahçeli'den Boğaziçi açıklaması: Öğrenci değil provokatörler
Bakan Çavuşoğlu'ndan Biden'a sert tepki: ABD Türkiye'yi suçlamak yerine kendi yanlış politikalarından vazgeçsin
Irak'ın kuzeyinde 3 terörist etkisiz hale getirildi
Bakan Dönmez: Cumhurbaşkanı Erdoğan Nijerya yolcusu
AKINCI'nın gözünden Bayraktar TB2: İstanbul kanatlarımın altında
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan milli elektrikli lokomotif müjdesi
Bakan Akar'dan Yunanistan'a: Türkiye'ye karşı üstünlük sağlayamazsınız
Dışişleri'nden İsrail'e kınama
Cumhurbaşkanı Erdoğan, BBP Genel Başkanı Mustafa Destici’yi kabul etti
Türkiye'den F-16 adımı: ABD'ye teklif mektubu iletildi
7 EKİM IRAK TÜRKMEN MİLLÎ BAYRAMI KUTLU OLSUN
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 3600 ek göstergeyi 2022 sonuna kadar çözeceğiz
Cumhurbaşkanı Erdoğan Putin ile görüştü
Kuzey Irak'ta hava hareketliliği: Türk SİHA'ları kanatlandı
İhracat beklentisi dördüncü çeyrekte arttı
Dışişleri Bakanlığı'ndan Pakistan'a taziye mesajı
Paris Anlaşması Meclis'ten geçti BM'den ilk mesaj geldi: Memnuniyetle karşılıyoruz
Hedef sınır güvenliğinde dünya pazarı
Bakan Soylu: Önümüzde bir sonbahar-kış operasyonu var
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Yasama yılı bitmeden yeni anayasayı neticeye ulaştırabiliriz
İstanbul Havalimanı başarılarına başarı ekledi: Dünyanın en iyilerinde 2’nci sırada
Bakan Çavuşoğlu Ukrayna'ya gidiyor
İçişleri Bakanı Soylu: 127 teröristi etkisiz hale getirdik, bunların 39'u üst düzey
AZAL, Ermenistan hava sahasını kullanmaya başladı
Bakan Akar'dan Yunanistan'a çağrı: Diyalogla çözebiliriz
Cumhurbaşkanı Erdoğan: İlçe veya il çapında bir kapanma kesinlikle düşünmüyoruz
Bakan Soylu: Yurt içindeki terörist sayısı 181'e indi
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 'Batı'nın üstün olduğu’ anlayışın sonuna geldik
İsmail Demir: SGRS projesi geliştirme faaliyetinde son aşamaya geldik
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Doğu Akdeniz çıkışı: Haritaları kabul mu edeceğiz?
MHP Genel Başkanı Bahçeli: Türkiye'de Kürt sorunu yoktur
Bakan Çavuşoğlu: Bizim ne zaman sahaya ineceğimiz bellidir
Bakan Akar, Gürcistan Başbakanı Garibaşvili ile görüştü
Selçuk Bayraktar: AKINCI'nın kavramsal görüntüsü babama ait
Türk şirketlerden göğsümüzü kabartan başarı: Türkmenistan'da gövde gösterisi yaptılar
1915 Çanakkale Köprüsü dünya basınında: ENR dünya inşaat sektörü dergisi 10 sayfalık özel bölüm hazırladı
Akdeniz'de provokasyon: Fransa Yunanistan’ın kartvizitiyle Doğu Akdeniz’de gerginlik çıkarıyor
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Bahçeli'ye taziye telefonu
2021’in finali zirvelerle olacak
Pazar çeşitliliği zirveye taşıdı: Çelik ihracatı Eylül'de yüzde 141 artış gösterdi
Cumhurbaşkanı Erdoğan Varlık Fonu toplantısına katıldı
Bakan Akar ABD’li mevkidaşıyla görüştü
Dışişleri Bakanlığı'ndan Doğu Akdeniz uyarısı: Bu eylemlere alet olmayın
Cumhurbaşkanı Erdoğan imzaladı: Çok sayıda vali ve emniyet müdürünün ataması yapıldı
Eylül ayı ihracat rakamları açıklandı: Cumhuriyet tarihinde rekor
Galataport’a ilk gemi: Yılda 1,5 milyon yolcu gelecek
Krizin Türkiye’ye etkisi sınırlı olur
Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın, Alman basınına değerlendirmelerde bulundu
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 2021'i yüzde 9'luk bir büyüme ile kapatacağız
Erdoğan, Soçi zirvesini değerlendirdi: Suriye’de kalıcı çözüm vakti
Türkiye'den Yunanistan'a sert cevap!
1,9 milyon hanenin elektriği yaz saatinden
Cumhurbaşkanı Erdoğan: ABD ya F-35'lerimizi verecek ya da parayı
Bayraktar DİHA ihracat rekoru kırabilir
Tüm haberler