İsrail Türkiye İçin Alternatif Doğal Gaz Tedarikçisi Olabilir mi?

İsrail Türkiye İçin Alternatif Doğal Gaz Tedarikçisi Olabilir mi?

Dr. Emin Akhundzada, Hazar Strateji Enstitüsü Projeler Direktörü

Türkiye ile Rusya arasında yaşanan kriz, Türkiye için alternatif enerji kaynaklarının önemini bir kez daha gündeme getirdi. Türkiye kısa zamanda muhtemel kaynak ülkeleri gözden geçirerek ilgili ülkelerle temaslar kurdu. Bu anlamda Azerbaycan, Katar ve Türkmenistan ile gerçekleştirilen görüşmeler Türkiye için önem arz etmektedir. Bu ülkelere ilave olarak, Türkiye için bir diğer alternatif kaynak da İsrail'dir. Keza İsrail 800 milyar metreküplük kanıtlanmış ve 2,2 trilyon metreküplük potansiyel rezervleri ile Doğu Akdeniz'de en fazla doğal gaz rezervine sahip ülke konumundadır. Fakat ikili ilişkiler 2010 senesinde İsrail'in Mavi Marmara'ya yaptığı saldırıdan sonra bozulmuş ve alt seviyelere çekilmişti.

Geçtiğimiz günlerde İsrail yetkilileri tarafından Türkiye'ye olumlu mesajların verilmesi İsrail doğal gazını da Türkiye açısından önemli konuma taşıdı. Nitekim İsrail'in Ankara Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Amira Oron'un iki ülke arasındaki doğal gaz ticaretinin her iki ülkeye kazanç sağlayacağını ve İsrail'in Bakü Büyükelçisi Dan Stav'ın İsrail'in Güney Gaz Koridoruna katıla bileceğini ifade etmesi ilişkilerin tamiri açısından önemli gelişmeler olarak nitelendirildi. Bu gelişmeler, beraberinde birtakım soruları da gündeme taşıdı. Bu yazıda İsrail'in doğal gaz piyasasını analiz ederek, Türkiye için alternatif doğal gaz tedarikçisi olup olamayacağı sorusunu cevaplamaya çalışacağız.

İsrail ilk olarak 1999 senesinde Noa ve 2000 senesinde Mari-B doğal gaz sahalarını keşfetmiştir. Bu iki sahanın geliştirilmesi ile beraber ülkede ilk defa doğal gaz üretimi 2004 senesinde yapılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda İsrail geçtiğimiz 10 yılda kendi doğal gaz ihtiyacının büyük kısmını bu iki sahada yaptığı üretimle karşılamaya çalışmıştır. Fakat İsrail'in konumu 2009 senesinde Doğu Akdeniz'de Tamar ve 2010 senesinde Leviathan doğal gaz sahalarının bulunması ile beraber önemli ölçüde değişmiştir. Bu sahalardaki doğal gaz rezervleri sırasıyla 200 milyar metreküp ve 500 milyar metreküp olarak hesaplanmaktadır.

Şekil 1. Doğu Akdeniz'deki Başlıca Doğal Gaz Sahaları

Kaynak: https://libraryeuroparl.files.wordpress.com/2013/02/gas.png

Ülkenin toplam enerji tüketimine bakıldığında, doğal gazın payının 2010 ve 2014 yılları arasında %40 oranında arttığı ve %20'den %28'e yükseldiği görülmektedir. Fakat aynı zaman diliminde petrolün toplam enerji tüketimindeki payı %47'den %42'ye ve kömürün payı %32'den %28'e gerilemiştir.

Şekil 2. İsrail'in Toplam Enerji Tüketimi (2014)

Kaynak: BP Statistical Review of World Energy, Haziran 2015

Ülkede doğal gaz, ağırlıklı olarak elektrik üretiminde kullanılmaktadır ve 2014 senesinde elektrik üretiminin yaklaşık %50'i doğal gazdan karşılanmıştır. Doğal gazın toplam enerji tüketimindeki payının önümüzdeki yıllarda daha da artması beklenmektedir. Ülke özellikle Doğu Akdeniz'de bulduğu yeni kaynaklardan sonra kömür tüketimini aşamalı olarak azaltarak doğal gaz tüketimini artırmayı hedeflemektedir. Doğal gaz tüketimindeki önemli artış, ülkedeki tüketim rakamları incelendiğinde de görülebilir. Ülkede doğal gaz tüketimi 2002 senesinde sadece 0,01 milyar metreküp iken 2014 senesinde bu rakam 7,6 milyar metreküpe yükselmiştir. İsrail Enerji bakanlığı gaz tüketiminin 2020 senesinde 12,5 milyar metreküpe ulaşacağını tahmin etmektedir.

Öte yandan İsrail'de 2004 senesinden itibaren doğal gaz üretimi yapılmaktadır. Ülke 2004 senesinde yıllık 0,78 milyar metreküp üretim yapıyorken bu rakam 2011 senesinde 5 milyar metreküpe ulaşmıştır. 2011 ve 2012 yılları arasında üretimde ciddi bir düşüş yaşansa da, 2013 senesinde Tamar doğal gaz sahasının açılması ile beraber üretim yeniden yükseliş trendine girmiştir. Nitekim 2014 senesinde ülkede yaklaşık 7 milyar metreküp doğal gaz üretimi yapılmıştır ki, bunun da %94'ü Tamar sahasında üretilmiştir. İsrail enerji bakanlığının tahminlerine göre Leviathan sahasının 2020 senesinde operasyona başlaması ile beraber ülkenin toplam gaz üretimi 25 milyar metreküpe ulaşacaktır.

Yukarıdaki rakamlardan da görüleceği gibi İsrail 2020 senesinden itibaren 10 milyar metreküpün üzerinde ihracat yapa bilme konumuna gelecektir. Bu noktada İsrail'in hangi pazarlara doğal gaz satacağı konusu gündeme gelmektedir. İsrail Ürdün, Filistin, Mısır ve Avrupa pazarlarına doğal gaz satabilir. Fakat İsrail için dünyanın en büyük ikinci doğal gaz piyasası olan Avrupa piyasasına ulaşabilmek çok daha önemlidir. İsrail'in Avrupa'ya doğal gaz satabilmesi için aşağıdaki seçenekleri bulunmaktadır:

1. Doğu Akdeniz Boru Hattı ile: Bu boru hattının İsrail'den başlayıp, Güney Kıbrıs ve Yunanistan'dan geçerek İtalya'da son bulması düşünülmektedir.

2. LNG olarak: İsrail'de LNG terminali kurularak Avrupa'ya LNG satılabilir.

3. İsrail'den Türkiye'ye deniz altından boru hattı döşenerek, Türkiye'ye ve Güney Gaz Koridoru vasıtasıyla Avrupa'ya doğal gaz satılabilir.

Bu seçeneklerden ilkine bakıldığında, Doğu Akdeniz Boru Hattı'nın gerçekleşmesinin önünde bir dizi zorluk olduğu görülmektedir. Öncelikle sismik yapısından dolayı Yunanistan karasularından boru hattının geçirilmesi önemli riskler taşımaktadır. Ayrıca boru hattının uzunluğunun 1700 kilometre ve derinliğinin 3000 kilometreye kadar olacağı dikkate alındığında, boru hattının ekonomik olarak uygulanabilir olmadığı ortaya çıkmaktadır. Nitekim sadece Güney Kıbrıs'tan Yunanistan'a kadar olan boru hattının maliyetinin 20 milyar doları bulabileceği tahmin edilmektedir.

Öte yandan, LNG taşımacılığı 4800 kilometrelik mesafelerin üzeri için rekabetçi sayılmaktadır. Ayrıca, LNG terminalinin yapımı ciddi maliyetleri beraberinde getirmektedir. İsrail'in toplam doğal gaz rezervinin 800 milyar metreküp olduğu ve bunun da %60'ının iç piyasada tüketileceği dikkate alındığında, İsrail açısından yüksek maliyetleri üstlenmek mantıklı olmayacaktır.

Yukarıdaki iki seçenekten farklı olarak, İsrail ile Türkiye arasında yapılacak boru hattının ekonomik açıdan en uygun yol olduğu görülmektedir. Bu kapsamda boru hattının toplam uzunluğunun 400 kilometre ve maliyetinin 3 milyar doları bulması öngörülmektedir. Fakat şu da bir gerçek ki, enerji projelerinin hayata geçirilmesi ekonomik olduğu kadar politik fizibiliteyi de gerekli kılmaktadır. İlişkilerin normalleşmesi adına Türkiye'nin Mavi Marmara baskınından sonra İsrail'in karşısına koyduğu 3 şart bulunmaktaydı:

1. İsrail'in Türkiye'den özür dilemesi,

2. Mavi Marmara kurbanlarına tazminat ödemesi,

3. Gazze'ye olan ablukayı kaldırması.

İsrail, 22 Mart 2013 tarihinde Türkiye'den özür dileyerek Mavi Marmara kurbanlarına tazminat ödemeye hazır olduğunu beyan etti. İsrail tarafından atılan bu adım ikili ilişkilerin düzelmesi adına dünya kamuoyu tarafından da olumlu karşılandı. Her ne kadar taraflar arasında 3. madde konusunda anlaşmazlık devam etse de, tarafların İsviçre'de yeniden müzakerelere başlaması önemli gelişme olarak nitelendirilmektedir. İsrailli yetkililer tarafından yapılan açıklamaya göre taraflar müzakereler sonucunda ön mutabakata varmışlardır. Söz konusu anlaşmaya göre İsrail Türkiye'ye 20 milyar dolar tazminat ödeyecek ve ülkeler arasındaki diplomatik ilişkiler tekrar eski düzeye çıkarılacaktır. Her ne kadar taraflar arasında nihai anlaşma yapılmasa da, tarafların prensipte anlaşması olumlu gelişme olarak değerlendirile bilir. İlişkilerin yeniden normalleşmesi ile beraber Türkiye 2020 senesinden itibaren İsrail'den yıllık 7-10 milyar metreküp doğal gaz alabilecektir.

Sonuç olarak, Rusya ile yaşanan kriz alternatif enerji kaynaklarının Türkiye için önemini ortaya çıkarmıştır. Doğu Akdeniz'de önemli doğal gaz rezervlerine sahip olması ve bu gazı Avrupa pazarlarına taşıyabilecek en kısa ve ekonomik güzergâhın Türkiye üzerinden olması nedeniyle, İsrail ve Türkiye arasındaki enerji işbirliği taraflara karşılıklı kazanç sağlayacaktır. Taraflar arasındaki ilişkiler 2010 senesinden itibaren gerileme sürecine girmiş olsa da, İsrail'in Türkiye'den özür dilemesi ve Mavi Marmara kurbanlarına tazminat ödemeyi kabul etmesi, ikili ilişkilerin yeniden normalleşmesi anlamında umut vermektedir. Taraflar arasında yapılacak nihai anlaşma iki tarafın da kazanmasına yol açacaktır. Bu kapsamda İsrail kendi doğal gazını en ekonomik güzergâhtan pazarlayabilme fırsatı elde ederken, Türkiye de farklı kaynaktan doğal gaz alarak Rusya'ya olan aşırı bağımlılığını azaltabilecektir.

Haberlerimize Google News'de abone olun! Abone ol
''Tarihi İpek Yolu'nun yeniden canlanacağına inanıyorum''
''Tarihi İpek Yolu'nun yeniden canlanacağına inanıyorum''
Hocalı katliamı Azerbaycan’a karşı olduğu gibi bize karşı da işlenmiş bir insanlık suçudur- Mustafa Şentop  (ÖZEL)
Hocalı katliamı Azerbaycan’a karşı olduğu gibi bize karşı da işlenmiş bir insanlık suçudur- Mustafa Şentop (ÖZEL)
Şenocak: “Türk Konseyi önümüzdeki dönem daha da güçlendirilerek Dünya’da önemli bir güç merkezi haline gelecektir”
Şenocak: “Türk Konseyi önümüzdeki dönem daha da güçlendirilerek Dünya’da önemli bir güç merkezi haline gelecektir”
Loading Bars
Son Haberler
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Altun: Küresel sorunlar, küresel çözümler gerektiriyor
Afganistan’daki son Yahudi İstanbul’da
Altun: Krizlere karşı iş birliğinde Türkiye örnek teşkil etmeyi amaçlıyor
Albayrak Grubu'nun sağladığı teşviklerden üreticiler memnun: Hedef 550 bin ton pancardan 82 bin ton şeker üretimi
Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan dünyaya reform çağrısı
Bakan Muş 'Cumhuriyet tarihinde ilk' diyerek duyurdu: Türkiye'nin dünya ihracatından aldığı pay ilk kez yüzde 1'in üzerine çıktı
AK Parti'den büyükelçilerin 'Osman Kavala' çağrısına tepki: Yanlış beyanatları en güçlü şekilde reddediyoruz
Erdoğan’dan sömürge düzenine tepki: Korktukça zulüm Afrika’yı sarar
Afrika’yla daha fazla ticaret
Aliya İzzetbegoviç savaşta, siyasette, hayatın her alanında ve en zor şartlarda dahi insan olmanın,vicdanın ve ahlakın timsali olmuştu - Yalçın Topçu
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 2021'i yüzde dokuzluk büyüme ile tamamlamayı öngörüyoruz
Motorine 23 kuruş zam
Cumhurbaşkanı Erdoğan Angola'da: 7 alanda anlaşma imzaladık
Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Özdemir Bayraktar için taziye mesajları
Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, Bakan Bilgin'i kabul etti
Karadeniz'den sonra sıra Akdeniz'de: Altı ayrı sahada petrol aranacak
Cumhurbaşkanı Erdoğan imzaladı: 109 ton altın için yeni adım
Cumhurbaşkanı Erdoğan Angola'da: Resmi törenle karşılandı
Akkuyu NGS yalnızca inşaat sürecinde Türkiye ekonomisine 6 milyar liralık katkı sunacak
Bir günde bir yıllık ihracat
Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na tepki: Vesayet günleri geride kaldı
Ahmed Cevad Ahundzade
Merkel'in veda ziyareti: Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Almanya Başbakanı Merkel'den önemli açıklamalar
Bakan Muş açıkladı: Bir günde 1,5 milyar dolarlık ihracat yapıldı
Erdoğan-Merkel görüşmesi başladı
Yunanistan'a kaçmaya çalışan FETÖ mensupları yakalandı
Bakan Akar, Polonyalı mevkidaşı ile görüştü
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Topçu: “Bilim alanındaki gelişmeleri önemsiyorum”
Taliban heyetiyle görüşme sonrası Bakan Çavuşoğlu'ndan ilk açıklama: Beklentimiz güvenlik
Sürpriz görüşme: Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Temel Karamollaoğlu bir araya gelecek
Dünyanın önde gelen teknoloji şirketi rotasını Türkiye’ye çevirdi
Türk SİHA'sına bir talip daha: Fas, Cezayir ve Ruanda'nın ardından Nijerya da sıraya girdi
Türkiye ve Avrupa’ya ihraç ettiği doğalgazı 16 milyar metreküpe çıkaracak
TUSAŞ'ın kuracağı tesis Türkiye'de bir ilk olacak
Savunma Sanayi Başkanı Demir: Katmanlı hava savunma sistemimizi her geçen gün daha da güçlendiriyoruz
Savunma Sanayi Başkanı Demir İKA ACROB'un detaylarını açıkladı
Bakan Çavuşoğlu Alman mevkidaşı ile görüştü
Bakan Akar: Gereken ne varsa zamanı gelince yapılacak
Erdoğan Ankara'nın başkent oluşunun yıl dönümünü kutladı
Türk dünyasının kahramanı, münevveri ve mücahidi Şehit Ahmed Cevad, dünya durdukça her daim rahmetle, minnetle, saygı ve şükranla anılacaktır
Cumhurbaşkanı Erdoğan Endonezya Dışişleri Bakanını kabul etti
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Oktay Boğaziçi'nde rektörün makam aracının üzerine çıkan vandala tepki: Öğrenci olamaz
Bakan Dönmez'den doğal gaz açıklaması: Fiyat artışı olacak mı?
Bakan Pakdemirli: 'Yanan alanlar tekrar ağaçlandırılır ve başka amaçla kullanılmaz' nokta!
Türkiye ile Endonezya aşı sertifikalarını karşılıklı tanıyacak
Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın'dan Türkiye'nin F-16 teklifiyle ilgili açıklama: Alternatif olarak değerlendirilebilir
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye yeni bir göç yükünü kaldıramaz
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu'ndan dikkat çeken Afganistan açıklaması: Kabil'e gitmeyi planlıyoruz
Yunanistan'a kaçmaya çalışan 11 terörist yakalandı
Devlet Bahçeli: Sorulacak hesabımız büyüktür
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan mesleki eğitime iki yeni müjde
Fahrettin Altun'dan 'siyasi cinayetler olacak' iddialarına yanıt: Korku iklimi oluşturmaya çalışıyorlar
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Suriye'de en kısa sürede gereken adımları atacağız
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan iklim değişikliği mesajı
AK Parti Sözcüsü Çelik: 'Siyasi cinayet' spekülasyonları ilkesiz ve utanç verici
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, Rus mevkidaşı Lavrov ile görüştü
TÜMOSAN geliştirdi: Yüzde 100 yerli ve milli Pusat Konya Bilim Festivalinde sergileniyor
Ruanda Türkiye’den SİHA almak istiyor
Cumhurbaşkanlığı Kabinesi bugün toplanacak
Fırat Kalkanı Bölgesinde terör saldırısı: 2 şehit
Cumhurbaşkanı Erdoğan Adana'da gençlerle bir araya geldi: Bizimki TEKNOFEST kuşağı
Afrika çıkarması
Bahçeli'den Boğaziçi açıklaması: Öğrenci değil provokatörler
Bakan Çavuşoğlu'ndan Biden'a sert tepki: ABD Türkiye'yi suçlamak yerine kendi yanlış politikalarından vazgeçsin
Irak'ın kuzeyinde 3 terörist etkisiz hale getirildi
Bakan Dönmez: Cumhurbaşkanı Erdoğan Nijerya yolcusu
AKINCI'nın gözünden Bayraktar TB2: İstanbul kanatlarımın altında
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan milli elektrikli lokomotif müjdesi
Bakan Akar'dan Yunanistan'a: Türkiye'ye karşı üstünlük sağlayamazsınız
Dışişleri'nden İsrail'e kınama
Cumhurbaşkanı Erdoğan, BBP Genel Başkanı Mustafa Destici’yi kabul etti
Türkiye'den F-16 adımı: ABD'ye teklif mektubu iletildi
7 EKİM IRAK TÜRKMEN MİLLÎ BAYRAMI KUTLU OLSUN
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 3600 ek göstergeyi 2022 sonuna kadar çözeceğiz
Cumhurbaşkanı Erdoğan Putin ile görüştü
Kuzey Irak'ta hava hareketliliği: Türk SİHA'ları kanatlandı
İhracat beklentisi dördüncü çeyrekte arttı
Dışişleri Bakanlığı'ndan Pakistan'a taziye mesajı
Paris Anlaşması Meclis'ten geçti BM'den ilk mesaj geldi: Memnuniyetle karşılıyoruz
Hedef sınır güvenliğinde dünya pazarı
Bakan Soylu: Önümüzde bir sonbahar-kış operasyonu var
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Yasama yılı bitmeden yeni anayasayı neticeye ulaştırabiliriz
İstanbul Havalimanı başarılarına başarı ekledi: Dünyanın en iyilerinde 2’nci sırada
Bakan Çavuşoğlu Ukrayna'ya gidiyor
İçişleri Bakanı Soylu: 127 teröristi etkisiz hale getirdik, bunların 39'u üst düzey
AZAL, Ermenistan hava sahasını kullanmaya başladı
Bakan Akar'dan Yunanistan'a çağrı: Diyalogla çözebiliriz
Cumhurbaşkanı Erdoğan: İlçe veya il çapında bir kapanma kesinlikle düşünmüyoruz
Bakan Soylu: Yurt içindeki terörist sayısı 181'e indi
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 'Batı'nın üstün olduğu’ anlayışın sonuna geldik
İsmail Demir: SGRS projesi geliştirme faaliyetinde son aşamaya geldik
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Doğu Akdeniz çıkışı: Haritaları kabul mu edeceğiz?
MHP Genel Başkanı Bahçeli: Türkiye'de Kürt sorunu yoktur
Bakan Çavuşoğlu: Bizim ne zaman sahaya ineceğimiz bellidir
Bakan Akar, Gürcistan Başbakanı Garibaşvili ile görüştü
Selçuk Bayraktar: AKINCI'nın kavramsal görüntüsü babama ait
Türk şirketlerden göğsümüzü kabartan başarı: Türkmenistan'da gövde gösterisi yaptılar
1915 Çanakkale Köprüsü dünya basınında: ENR dünya inşaat sektörü dergisi 10 sayfalık özel bölüm hazırladı
Akdeniz'de provokasyon: Fransa Yunanistan’ın kartvizitiyle Doğu Akdeniz’de gerginlik çıkarıyor
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Bahçeli'ye taziye telefonu
Tüm haberler