5 Soru: Lübnan'da Çöp Krizi

5 Soru: Lübnan'da Çöp Krizi

SETA Dış Politika Direktörü Ufuk Ulutaş Lübnan'daki son gelişmelerle ilgili sorulara cevap verdi.

Lübnan'da çöp krizi neden ve nasıl başladı?

Birçok siyasi sorunla uğraşan Lübnan'da halkı sokağa döken kriz, Beyrut'un güneyindeki Naame çöp toplama merkezinin bir alternatif bulunmadan kapatılmasının akabinde başladı. Bu durum Beyrut'ta çöp toplama hizmetlerinin akamete uğramasına ve şehrin çöp yığınlarıyla dolmasına sebep oldu. Birçok sağlık sorununa zemin hazırlayan çöp sorununa dair STK'lar Çevre Bakanlığı nezdinde uyarılarda bulunmuştu. Fakat ülkenin hemen her alanında görülen yönetimsel sorunlar ve yolsuzluklar bu krizin ortaya çıkmadan engellenmesine imkan vermediğinden, çöp krizi ülkenin kriz serisinin bardağı taşıran son damlası oldu. Daha sonra çöp toplama işi için açılan ihaleye de yolsuzluk bulaştırıldığı ve krizi ranta çevirmek isteyen çevrelerin devreye girdiği noktasından hareketle halk ihalelere de karşı çıktı. Başta Beytur olmak üzere sokağa dökülen Lübnan halkı "Kötü kokuyorsunuz" sloganı altında ülkenin yönetimsel krizinden mesul olan sistemi ve siyasetçileri protesto ederken, Arap Baharı'nın meşhur "Halk rejimin yıkılmasını istiyor" sloganını da kullanarak protestolara siyasi bir dil kazandırdı.

Ülkedeki çöp krizinin arka planında ne var?

Toplanmayan çöpler ülkede uzun yıllardır devam eden siyasi krizler ve yönetimsel boşluğa dair rahatsızlığın dışa vurulmasına sebep oldu. Lübnan kökenleri Osmanlı dönemine kadar uzanan bir dini-mezhepsel kota sistemi ile idare edilmekte. Bu sisteme göre ülkedeki kilit pozisyonlarda farklı din ve mezheplerin kotaları var. Örneğin Cumhurbaşkanı Maruni bir Hristiyan, Başbakan Sünni bir Müslüman ve Meclis Başkanı ise Şii bir Müslüman olmak zorunda. Bu kotaların ülkedeki tansiyonu düşürme ve paylaşım üzerinden aidiyeti artırma amacına hizmet ettiği söylense de beraberinde yaygın bir nepotizmi, liyakatsizliği ve ayrımcılığı da getirmektedir.

Ülkedeki bir diğer ayrım Lübnan İç Savaşı yıllarından kalma husumetleri içerisinde barındıran kamplaşmadır. Buna göre ülkede iki tane büyük ana siyasi blok veya ittifak vardır. Suriye yanlısı olan 8 Mart İttifakı 128 sandalyenin 68'ine sahip içerisinde Maruni Hür Vatanseverler Hareketi, Şii Emel ve Hizbullah hareketleri, Dürzi Lübnan Demokratik Partisi gibi grupları barındırmaktadır. Suriye karşıtı olan 14 Mart İttifakı ise 45 sandalayeye sahip olup Sünni Gelecek Hareketi, Maruni Lübnan Güçleri, Ermeni Hınçak Partisi gibi gruplardan oluşmaktadır.

Ayrıca ülkede başta İran ve Suudi Arabistan olmak üzere dış güçlerin de oldukça kuvvetli nüfuzları vardır. İttifakların içerisindeki gruplara doğrudan destek veren bu ülkeler, Lübnan'daki siyasi ayrışmaların sebeplerinden birisi olduğu gibi uzlaşılarda da önemli rol oynamaktadır. Bu açıdan Lübnan'ın özellikle İran-Suudi Arabistan rekabetinin yoğun şekilde yaşandığı bir ülke olduğunu söylemek mümkündür.

Bütün bu yapısal sorunlar ve 5 senelik Suriye krizinin Lübnan içerisindeki mülteciler başta olmak üzere sosyal ve siyasi etkileri Lübnan'da siyasi krizleri, yolsuzluğu ve çatışmayı beraberinde getirmekte ve çöp krizinin örneklediği gibi yönetimsel sorunları günlük hayatın bir parçası yapmaktadır.

Çöp krizi protestolarının siyasi bir gündemi var mıdır? Varsa ne ölçüde başarılı olabilir?

Çöp protestoları siyasi bir platformdan yoksun olarak başlamış ve halk günlük hayatı yaşanmaz kılan çöp sorununa karşı ortak hareket etmiştir. Sistem karşıtı slogan atılmasının en büyük sebebi çöp krizinin de dahil olduğu sorunların daha büyük siyasi yapısal sorunlardan kaynaklandığını düşünmeleridir. Lübnan İç Savaşı'nı bitiren 1989 Taif Antlaşması aslında ülkedeki dini mezhepsel kota sistemini tedrici olarak kaldırma maddesine sahipti. Fakat bu geçtiğimiz zaman zarfında hayata geçirilemedi. Bu süreçte kota sisteminin dezavantajlarıyla yaşayan Lübnan'da demografik denge yurtdışına göçlerle Hristiyanların aleyhine değiştiği gibi Şiilerin güçlenmeye başladığı bir düzlem oluştu. Göstericiler kota sistemini hedef alan sloganlar atsa da Ortadoğu'da Hristiyan bir devlet başkanının olduğu tek ülke olan Lübnan'da özellikle Hristiyanlar mevcut sistemin devam etmesini tercih etmekteler. Diğer taraftan Hizbullah'ın başını çektiği bir bloğun ise, Taif Antlaşması'yla Müslüman-Hristiyan dengesi üzerine kurulan sistemi Sünni, Hristiyan ve Şii olarak üç ayrı ayak üzerinde kurulacak şekilde değiştirmek istediği ifade edilmektedir. Protestocuların çöp krizine çözüm bulma konusunda başarılı olabileceği fakat ülkenin siyasi yapısı üzerindeki etki güçlerinin sınırlı olduğu değerlendirilmektedir. Bu noktada özellikle Hizbullah'ın gösterileri kendi gündemi doğrultusunda yönlendirmek için devreye girdiği ve bazı gösterileri domine ettiği görülmüştür. Çöp gösterileri siyasi hareketler tarafından ele geçirilmediği ve yönetimsel kriz üzerinde yoğunlaştıkları ölçüde başarılı olacaktır.

Çöp krizinin yanında Lübnan'da uzun süredir cumhurbaşkanı da seçilemiyor. Bunun nedenleri nelerdir?

Lübnan'da Mayıs 2014'ten beri cumhurbaşkanı seçilememektedir. Yaklaşık 16 aydır cumhurbaşkansız olarak yönetilen ülkede hükümet cumhurbaşkanının yürütme gücünü devralmış ve 24 koltuklu kabinedeki her bakan fırsattan istifade kendilerine yeni siyasi alanlar açtığı gibi sistemin tıkanmasına da sebep olmuştur. Bu süreçte parlamento kendi görev süresini iki defa uzatmış bu da doğal olarak meşruiyet tartışmalarını beraberinde getirmiştir. 8 Mart'ın adayı olan Mişel Avn ve 14 Mart'ın adayı olan Samir Jaja en güçlü iki adaydır. Maruni olan iki adaydan hangisinin seçileceği konusunda uzlaşma sağlanamadığından başta Hizbullah olmak üzere 8 Mart İttifakı oturumlara katılmayarak oylamanın yapılmasına engel olmuştur. Her iki grup da kendi adaylarının temsil gücünün daha yüksek olduğunu savunmaktadır. 2009 seçimlerinin oluşturduğu tablonun Hristiyanlar açısından temsil sorununa sahip olduğu ve halihazırda meşruiyet sorunu olan parlamentonun cumhurbaşkanını seçmesinin de bu sorunu artıracağı iddia edilmektedir. Yine seçim sisteminden dolayı Hristiyan cumhurbaşkanının seçilmesinde Müslüman partilerin etkin olduğu da sisteme yapılan eleştiriler arasındadır. 128 sandalyeli mecliste cumhurbaşkanının seçilebilmesi için üçte ikilik oy oranına (86) sahip olması gerekmektedir, bu da mevcut siyasi denklemde uzlaşıyı zorunlu kılmaktadır.

Bölgesel aktörler Lübnan'daki krize karşı nasıl pozisyon alıyorlar?

Şimdiye kadar bölgesel aktörler Lübnan'daki krizin çözülmesi için kayda değer bir çaba göstermemiştir. Lübnan'ın Suriye krizinin gölgesinde kaldığını söylemek mümkündür. Ülkede tarihi bir nüfuzu olan Fransa'nın İran nezdindeki girişimleri sonuçsuz kalmış, İran'dan "yardıma hazırız" açıklamalarına rağmen somut bir girişim olmamıştır. Bu noktada İran ve Suriye'nin en büyük önceliği Suriye'de krizin devam ettiği ve Hizbullah'ın Suriye'ye büyük çaplı müdahil olduğu bir zamanda seçilecek cumhurbaşkanının Suriye ve Hizbullah'la ilişkisinin iyi olmasıdır. Suudi Arabistan ise Yemen'e yoğunlaşmasından dolayı Suriye'yi bile ikinci plana atmış, Lübnan'da Saad Hariri üzerinden etkisini göstermeye çalışsa da Hariri'nin ülkede azalma eğilimindeki gücü sebebiyle şimdilik arka planda kalmıştır. Ülkedeki son cumhurbaşkanlığı krizi 18 aylık aradan sonra 2008'de Doha Antlaşması'yla çözülmüştü. Mevcut krizin çözülmesinde de bölgesel aktörlerin müdahalesi hayati rol oynayacaktır.

Ufuk Ulutaş
SETA Ankara Dış Politika Direktörü

Haberlerimize Google News'de abone olun! Abone ol
Afganistan’daki son Yahudi İstanbul’da
Afganistan’daki son Yahudi İstanbul’da
Türk Konseyi "Afganistan" gündemiyle olağanüstü toplanıyor
Türk Konseyi "Afganistan" gündemiyle olağanüstü toplanıyor
150 bin kişiye bağışıklık testi
150 bin kişiye bağışıklık testi
Loading Bars
Son Haberler
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye'ye yatırım yapan kazanmaya devam edecektir
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan 10 büyükelçiye Kavala tepkisi
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Kimse görevini yapanların kılına dokunamaz
Cumhurbaşkanı Erdoğan: İletişim meselesini başkalarına havale edemeyiz
İletişim Başkanı Altun: Karşımızda bir yalan endüstrisi var
Cumhurbaşkanı Erdoğan 'Milli Görüş Sempozyumu'nda konuştu
Barış Pınarı bölgesinde 3 terörist etkisiz hale getirildi
Afrika ile ticaret hacim 25 milyar doları aştı: El ele kalkınma modeli
Soros ne ise Kavala odur
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan BAYKAR tesislerine taziye ziyareti
Cumhurbaşkanı Erdoğan 1. Su Şurası'nda konuştu: Artık zorunluluk haline geldi ;
7 kritik anlaşma
TRT World Forum 2021’de dünyanın yeni güç haritası masaya yatırıldı
TRT World Forum 2021 “Türkiye’de üretilen içerik dünyaya yayılıyor”
Fuat Oktay: Enflasyonu tek haneye düşüreceğiz
Bakan Çavuşoğlu Güney Kore'ye gidiyor
Son dakika! Ankara'da Maden Tetkik ve Arama (MTA) Yerleşkesinde korkutan patlama
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Afrika'da FETÖ mesajı: Beladan bu ülkelerin de kurtulmasını istiyoruz
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Altun: Küresel sorunlar, küresel çözümler gerektiriyor
Afganistan’daki son Yahudi İstanbul’da
Altun: Krizlere karşı iş birliğinde Türkiye örnek teşkil etmeyi amaçlıyor
Albayrak Grubu'nun sağladığı teşviklerden üreticiler memnun: Hedef 550 bin ton pancardan 82 bin ton şeker üretimi
Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan dünyaya reform çağrısı
Bakan Muş 'Cumhuriyet tarihinde ilk' diyerek duyurdu: Türkiye'nin dünya ihracatından aldığı pay ilk kez yüzde 1'in üzerine çıktı
AK Parti'den büyükelçilerin 'Osman Kavala' çağrısına tepki: Yanlış beyanatları en güçlü şekilde reddediyoruz
Erdoğan’dan sömürge düzenine tepki: Korktukça zulüm Afrika’yı sarar
Afrika’yla daha fazla ticaret
Aliya İzzetbegoviç savaşta, siyasette, hayatın her alanında ve en zor şartlarda dahi insan olmanın,vicdanın ve ahlakın timsali olmuştu - Yalçın Topçu
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 2021'i yüzde dokuzluk büyüme ile tamamlamayı öngörüyoruz
Motorine 23 kuruş zam
Cumhurbaşkanı Erdoğan Angola'da: 7 alanda anlaşma imzaladık
Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Özdemir Bayraktar için taziye mesajları
Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, Bakan Bilgin'i kabul etti
Karadeniz'den sonra sıra Akdeniz'de: Altı ayrı sahada petrol aranacak
Cumhurbaşkanı Erdoğan imzaladı: 109 ton altın için yeni adım
Cumhurbaşkanı Erdoğan Angola'da: Resmi törenle karşılandı
Akkuyu NGS yalnızca inşaat sürecinde Türkiye ekonomisine 6 milyar liralık katkı sunacak
Bir günde bir yıllık ihracat
Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na tepki: Vesayet günleri geride kaldı
Ahmed Cevad Ahundzade
Merkel'in veda ziyareti: Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Almanya Başbakanı Merkel'den önemli açıklamalar
Bakan Muş açıkladı: Bir günde 1,5 milyar dolarlık ihracat yapıldı
Erdoğan-Merkel görüşmesi başladı
Yunanistan'a kaçmaya çalışan FETÖ mensupları yakalandı
Bakan Akar, Polonyalı mevkidaşı ile görüştü
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Topçu: “Bilim alanındaki gelişmeleri önemsiyorum”
Taliban heyetiyle görüşme sonrası Bakan Çavuşoğlu'ndan ilk açıklama: Beklentimiz güvenlik
Sürpriz görüşme: Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Temel Karamollaoğlu bir araya gelecek
Dünyanın önde gelen teknoloji şirketi rotasını Türkiye’ye çevirdi
Türk SİHA'sına bir talip daha: Fas, Cezayir ve Ruanda'nın ardından Nijerya da sıraya girdi
Türkiye ve Avrupa’ya ihraç ettiği doğalgazı 16 milyar metreküpe çıkaracak
TUSAŞ'ın kuracağı tesis Türkiye'de bir ilk olacak
Savunma Sanayi Başkanı Demir: Katmanlı hava savunma sistemimizi her geçen gün daha da güçlendiriyoruz
Savunma Sanayi Başkanı Demir İKA ACROB'un detaylarını açıkladı
Bakan Çavuşoğlu Alman mevkidaşı ile görüştü
Bakan Akar: Gereken ne varsa zamanı gelince yapılacak
Erdoğan Ankara'nın başkent oluşunun yıl dönümünü kutladı
Türk dünyasının kahramanı, münevveri ve mücahidi Şehit Ahmed Cevad, dünya durdukça her daim rahmetle, minnetle, saygı ve şükranla anılacaktır
Cumhurbaşkanı Erdoğan Endonezya Dışişleri Bakanını kabul etti
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Oktay Boğaziçi'nde rektörün makam aracının üzerine çıkan vandala tepki: Öğrenci olamaz
Bakan Dönmez'den doğal gaz açıklaması: Fiyat artışı olacak mı?
Bakan Pakdemirli: 'Yanan alanlar tekrar ağaçlandırılır ve başka amaçla kullanılmaz' nokta!
Türkiye ile Endonezya aşı sertifikalarını karşılıklı tanıyacak
Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın'dan Türkiye'nin F-16 teklifiyle ilgili açıklama: Alternatif olarak değerlendirilebilir
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye yeni bir göç yükünü kaldıramaz
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu'ndan dikkat çeken Afganistan açıklaması: Kabil'e gitmeyi planlıyoruz
Yunanistan'a kaçmaya çalışan 11 terörist yakalandı
Devlet Bahçeli: Sorulacak hesabımız büyüktür
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan mesleki eğitime iki yeni müjde
Fahrettin Altun'dan 'siyasi cinayetler olacak' iddialarına yanıt: Korku iklimi oluşturmaya çalışıyorlar
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Suriye'de en kısa sürede gereken adımları atacağız
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan iklim değişikliği mesajı
AK Parti Sözcüsü Çelik: 'Siyasi cinayet' spekülasyonları ilkesiz ve utanç verici
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, Rus mevkidaşı Lavrov ile görüştü
TÜMOSAN geliştirdi: Yüzde 100 yerli ve milli Pusat Konya Bilim Festivalinde sergileniyor
Ruanda Türkiye’den SİHA almak istiyor
Cumhurbaşkanlığı Kabinesi bugün toplanacak
Fırat Kalkanı Bölgesinde terör saldırısı: 2 şehit
Cumhurbaşkanı Erdoğan Adana'da gençlerle bir araya geldi: Bizimki TEKNOFEST kuşağı
Afrika çıkarması
Bahçeli'den Boğaziçi açıklaması: Öğrenci değil provokatörler
Bakan Çavuşoğlu'ndan Biden'a sert tepki: ABD Türkiye'yi suçlamak yerine kendi yanlış politikalarından vazgeçsin
Irak'ın kuzeyinde 3 terörist etkisiz hale getirildi
Bakan Dönmez: Cumhurbaşkanı Erdoğan Nijerya yolcusu
AKINCI'nın gözünden Bayraktar TB2: İstanbul kanatlarımın altında
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan milli elektrikli lokomotif müjdesi
Bakan Akar'dan Yunanistan'a: Türkiye'ye karşı üstünlük sağlayamazsınız
Dışişleri'nden İsrail'e kınama
Cumhurbaşkanı Erdoğan, BBP Genel Başkanı Mustafa Destici’yi kabul etti
Türkiye'den F-16 adımı: ABD'ye teklif mektubu iletildi
7 EKİM IRAK TÜRKMEN MİLLÎ BAYRAMI KUTLU OLSUN
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 3600 ek göstergeyi 2022 sonuna kadar çözeceğiz
Cumhurbaşkanı Erdoğan Putin ile görüştü
Kuzey Irak'ta hava hareketliliği: Türk SİHA'ları kanatlandı
İhracat beklentisi dördüncü çeyrekte arttı
Dışişleri Bakanlığı'ndan Pakistan'a taziye mesajı
Paris Anlaşması Meclis'ten geçti BM'den ilk mesaj geldi: Memnuniyetle karşılıyoruz
Hedef sınır güvenliğinde dünya pazarı
Bakan Soylu: Önümüzde bir sonbahar-kış operasyonu var
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Yasama yılı bitmeden yeni anayasayı neticeye ulaştırabiliriz
Tüm haberler