5 Soru: Lübnan'da Çöp Krizi

5 Soru: Lübnan'da Çöp Krizi

SETA Dış Politika Direktörü Ufuk Ulutaş Lübnan'daki son gelişmelerle ilgili sorulara cevap verdi.

Lübnan'da çöp krizi neden ve nasıl başladı?

Birçok siyasi sorunla uğraşan Lübnan'da halkı sokağa döken kriz, Beyrut'un güneyindeki Naame çöp toplama merkezinin bir alternatif bulunmadan kapatılmasının akabinde başladı. Bu durum Beyrut'ta çöp toplama hizmetlerinin akamete uğramasına ve şehrin çöp yığınlarıyla dolmasına sebep oldu. Birçok sağlık sorununa zemin hazırlayan çöp sorununa dair STK'lar Çevre Bakanlığı nezdinde uyarılarda bulunmuştu. Fakat ülkenin hemen her alanında görülen yönetimsel sorunlar ve yolsuzluklar bu krizin ortaya çıkmadan engellenmesine imkan vermediğinden, çöp krizi ülkenin kriz serisinin bardağı taşıran son damlası oldu. Daha sonra çöp toplama işi için açılan ihaleye de yolsuzluk bulaştırıldığı ve krizi ranta çevirmek isteyen çevrelerin devreye girdiği noktasından hareketle halk ihalelere de karşı çıktı. Başta Beytur olmak üzere sokağa dökülen Lübnan halkı "Kötü kokuyorsunuz" sloganı altında ülkenin yönetimsel krizinden mesul olan sistemi ve siyasetçileri protesto ederken, Arap Baharı'nın meşhur "Halk rejimin yıkılmasını istiyor" sloganını da kullanarak protestolara siyasi bir dil kazandırdı.

Ülkedeki çöp krizinin arka planında ne var?

Toplanmayan çöpler ülkede uzun yıllardır devam eden siyasi krizler ve yönetimsel boşluğa dair rahatsızlığın dışa vurulmasına sebep oldu. Lübnan kökenleri Osmanlı dönemine kadar uzanan bir dini-mezhepsel kota sistemi ile idare edilmekte. Bu sisteme göre ülkedeki kilit pozisyonlarda farklı din ve mezheplerin kotaları var. Örneğin Cumhurbaşkanı Maruni bir Hristiyan, Başbakan Sünni bir Müslüman ve Meclis Başkanı ise Şii bir Müslüman olmak zorunda. Bu kotaların ülkedeki tansiyonu düşürme ve paylaşım üzerinden aidiyeti artırma amacına hizmet ettiği söylense de beraberinde yaygın bir nepotizmi, liyakatsizliği ve ayrımcılığı da getirmektedir.

Ülkedeki bir diğer ayrım Lübnan İç Savaşı yıllarından kalma husumetleri içerisinde barındıran kamplaşmadır. Buna göre ülkede iki tane büyük ana siyasi blok veya ittifak vardır. Suriye yanlısı olan 8 Mart İttifakı 128 sandalyenin 68'ine sahip içerisinde Maruni Hür Vatanseverler Hareketi, Şii Emel ve Hizbullah hareketleri, Dürzi Lübnan Demokratik Partisi gibi grupları barındırmaktadır. Suriye karşıtı olan 14 Mart İttifakı ise 45 sandalayeye sahip olup Sünni Gelecek Hareketi, Maruni Lübnan Güçleri, Ermeni Hınçak Partisi gibi gruplardan oluşmaktadır.

Ayrıca ülkede başta İran ve Suudi Arabistan olmak üzere dış güçlerin de oldukça kuvvetli nüfuzları vardır. İttifakların içerisindeki gruplara doğrudan destek veren bu ülkeler, Lübnan'daki siyasi ayrışmaların sebeplerinden birisi olduğu gibi uzlaşılarda da önemli rol oynamaktadır. Bu açıdan Lübnan'ın özellikle İran-Suudi Arabistan rekabetinin yoğun şekilde yaşandığı bir ülke olduğunu söylemek mümkündür.

Bütün bu yapısal sorunlar ve 5 senelik Suriye krizinin Lübnan içerisindeki mülteciler başta olmak üzere sosyal ve siyasi etkileri Lübnan'da siyasi krizleri, yolsuzluğu ve çatışmayı beraberinde getirmekte ve çöp krizinin örneklediği gibi yönetimsel sorunları günlük hayatın bir parçası yapmaktadır.

Çöp krizi protestolarının siyasi bir gündemi var mıdır? Varsa ne ölçüde başarılı olabilir?

Çöp protestoları siyasi bir platformdan yoksun olarak başlamış ve halk günlük hayatı yaşanmaz kılan çöp sorununa karşı ortak hareket etmiştir. Sistem karşıtı slogan atılmasının en büyük sebebi çöp krizinin de dahil olduğu sorunların daha büyük siyasi yapısal sorunlardan kaynaklandığını düşünmeleridir. Lübnan İç Savaşı'nı bitiren 1989 Taif Antlaşması aslında ülkedeki dini mezhepsel kota sistemini tedrici olarak kaldırma maddesine sahipti. Fakat bu geçtiğimiz zaman zarfında hayata geçirilemedi. Bu süreçte kota sisteminin dezavantajlarıyla yaşayan Lübnan'da demografik denge yurtdışına göçlerle Hristiyanların aleyhine değiştiği gibi Şiilerin güçlenmeye başladığı bir düzlem oluştu. Göstericiler kota sistemini hedef alan sloganlar atsa da Ortadoğu'da Hristiyan bir devlet başkanının olduğu tek ülke olan Lübnan'da özellikle Hristiyanlar mevcut sistemin devam etmesini tercih etmekteler. Diğer taraftan Hizbullah'ın başını çektiği bir bloğun ise, Taif Antlaşması'yla Müslüman-Hristiyan dengesi üzerine kurulan sistemi Sünni, Hristiyan ve Şii olarak üç ayrı ayak üzerinde kurulacak şekilde değiştirmek istediği ifade edilmektedir. Protestocuların çöp krizine çözüm bulma konusunda başarılı olabileceği fakat ülkenin siyasi yapısı üzerindeki etki güçlerinin sınırlı olduğu değerlendirilmektedir. Bu noktada özellikle Hizbullah'ın gösterileri kendi gündemi doğrultusunda yönlendirmek için devreye girdiği ve bazı gösterileri domine ettiği görülmüştür. Çöp gösterileri siyasi hareketler tarafından ele geçirilmediği ve yönetimsel kriz üzerinde yoğunlaştıkları ölçüde başarılı olacaktır.

Çöp krizinin yanında Lübnan'da uzun süredir cumhurbaşkanı da seçilemiyor. Bunun nedenleri nelerdir?

Lübnan'da Mayıs 2014'ten beri cumhurbaşkanı seçilememektedir. Yaklaşık 16 aydır cumhurbaşkansız olarak yönetilen ülkede hükümet cumhurbaşkanının yürütme gücünü devralmış ve 24 koltuklu kabinedeki her bakan fırsattan istifade kendilerine yeni siyasi alanlar açtığı gibi sistemin tıkanmasına da sebep olmuştur. Bu süreçte parlamento kendi görev süresini iki defa uzatmış bu da doğal olarak meşruiyet tartışmalarını beraberinde getirmiştir. 8 Mart'ın adayı olan Mişel Avn ve 14 Mart'ın adayı olan Samir Jaja en güçlü iki adaydır. Maruni olan iki adaydan hangisinin seçileceği konusunda uzlaşma sağlanamadığından başta Hizbullah olmak üzere 8 Mart İttifakı oturumlara katılmayarak oylamanın yapılmasına engel olmuştur. Her iki grup da kendi adaylarının temsil gücünün daha yüksek olduğunu savunmaktadır. 2009 seçimlerinin oluşturduğu tablonun Hristiyanlar açısından temsil sorununa sahip olduğu ve halihazırda meşruiyet sorunu olan parlamentonun cumhurbaşkanını seçmesinin de bu sorunu artıracağı iddia edilmektedir. Yine seçim sisteminden dolayı Hristiyan cumhurbaşkanının seçilmesinde Müslüman partilerin etkin olduğu da sisteme yapılan eleştiriler arasındadır. 128 sandalyeli mecliste cumhurbaşkanının seçilebilmesi için üçte ikilik oy oranına (86) sahip olması gerekmektedir, bu da mevcut siyasi denklemde uzlaşıyı zorunlu kılmaktadır.

Bölgesel aktörler Lübnan'daki krize karşı nasıl pozisyon alıyorlar?

Şimdiye kadar bölgesel aktörler Lübnan'daki krizin çözülmesi için kayda değer bir çaba göstermemiştir. Lübnan'ın Suriye krizinin gölgesinde kaldığını söylemek mümkündür. Ülkede tarihi bir nüfuzu olan Fransa'nın İran nezdindeki girişimleri sonuçsuz kalmış, İran'dan "yardıma hazırız" açıklamalarına rağmen somut bir girişim olmamıştır. Bu noktada İran ve Suriye'nin en büyük önceliği Suriye'de krizin devam ettiği ve Hizbullah'ın Suriye'ye büyük çaplı müdahil olduğu bir zamanda seçilecek cumhurbaşkanının Suriye ve Hizbullah'la ilişkisinin iyi olmasıdır. Suudi Arabistan ise Yemen'e yoğunlaşmasından dolayı Suriye'yi bile ikinci plana atmış, Lübnan'da Saad Hariri üzerinden etkisini göstermeye çalışsa da Hariri'nin ülkede azalma eğilimindeki gücü sebebiyle şimdilik arka planda kalmıştır. Ülkedeki son cumhurbaşkanlığı krizi 18 aylık aradan sonra 2008'de Doha Antlaşması'yla çözülmüştü. Mevcut krizin çözülmesinde de bölgesel aktörlerin müdahalesi hayati rol oynayacaktır.

Ufuk Ulutaş
SETA Ankara Dış Politika Direktörü

Berat Albayrak İstifa Etti
Berat Albayrak İstifa Etti
Gencehan Tunay - Azerbaycan yakaladığı bu tarihi fırsatı sonuna kadar kullanarak, amacını elde edebilecektir (ÖZEL)
Gencehan Tunay - Azerbaycan yakaladığı bu tarihi fırsatı sonuna kadar kullanarak, amacını elde edebilecektir (ÖZEL)
Şenocak:Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev’in Türkiye’ye verdiği destek Türk Dünyasında güç birliği için örnek teşkil etmeli
Şenocak:Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev’in Türkiye’ye verdiği destek Türk Dünyasında güç birliği için örnek teşkil etmeli
Loading Bars
Son Haberler
Berat Albayrak İstifa Etti
Gencehan Tunay - Azerbaycan yakaladığı bu tarihi fırsatı sonuna kadar kullanarak, amacını elde edebilecektir (ÖZEL)
İlham Aliyev'den son dakika açıklaması: Fuzuli kenti işgalden kurtarıldı
Ermenistan'ın Azerbaycan'da sivilleri füzeyle vurduğu dehşet anları kamerada!
Ermenistan'da Rum korgeneral
Azerbaycan'daki Müslüman, Hrıstiyan ve Yahudi dini liderlerden Ermenistan'a tepki
Çin'in Şeffaflık Yoksunluğu Antisinopati Yaratıyor
Şenocak:Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev’in Türkiye’ye verdiği destek Türk Dünyasında güç birliği için örnek teşkil etmeli
Doğu Akdeniz’de: Güçlü Türkiye, Güçlü Azerbaycan
Muharrem İnce: Haklı mücadelede mi yoksa Cumhurbaşkanlığı adaylığını kazanılmış hakkı olarak gören bir siyasetçi mi?
İyi mi Böyle? : Türk Siyasi Yaşamından Son Esintiler
MİT’in İkinci “Kalesi” İstanbul’da Açıldı
ÇİN’İN SAĞLIK İPEK YOLU STRATEJİSİ, KOVİD-19 VE JACK MA VAKFI’NIN ROLÜ
Çoklu Baro Sistemi Nasıl Getirildi? -Baro Başkanları versus Metin Feyzioğlu-
Çoklu Baro Sistemi Nasıl Getirildi? : Ali Erbaş versus Ankara Barosu -I-
3 vekilin milletvekilliğinin düşürülmesi; olması gereken mi yoksa darbe mi?
Azerbaycan'la vizeler karşılıklı olarak kaldırıldı
Bakan Karaismailoğlu: “Insan sağliği ön planda tutularak, gemilerde yolcu taşımacılığını başlatiyoruz”
THY uçaklarında ikram kapalı kutuda dağıtılacak
İktidarla Yolu Ayrılanlar: Gelecek Partisi
Renault duyurdu! 15 bin kişiyi işten çıkaracak
Deva Partisi: İktidarla Yolları Ayrılanlar..
Fahrettin Altun: Türkiye barışın ve güvenliğin teminatı
Kazakistan’ın ‘giriş kapısına’ TAV imzası
150 bin kişiye bağışıklık testi
Kanada'da Kovid-19'a karşı yeni tedavi umudu
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay corona virüs sonrası normale dönüş planını anlattı
Trump 1915 olayları için bu yıl da 'Büyük Felaket' dedi
Türkiye bu yalan ve iftira kampanyalarına prim vermeyecektir
İstanbul Türkiye’nin 'Vuhan'ı oldu!
THY duyurdu! Dev tahliye operasyonu başlıyor
Avrupa Parlamentosu Türkiye'ye desteğini açıkladı
Son söz Erdoğan'da! 23 Nisan’dan itibaren dört gün süreyle sokağa çıkma yasağı kararı alınacak mı?
Plazma tedavisi umut oldu
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Moldovalı mevkidaşıyla görüştü
TBMM Başkanı Mustafa Şentop'dan '23 Nisan' çağrısı
Son dakika! Bakan Akar duyurdu! Üretim başladı
Dışişleri: Yukarı Karabağ bölgesindeki gayrimeşru seçimleri tanımıyoruz
Boris Johnson'ın corona virüs testi pozitif çıktı
Bakan Çavuşoğlu: Yurt dışında 32 vatandaşımız virüsten hayatını kaybetti
Sağlık Bakanlığı'ndan yeni corona virüs kararı!
Türkiye'nin koronayla mücadelesinde sıcak gelişme!
Azerbaycan’da yeni petrol yatağı bulundu
İbrahim Kalın'dan Koronavirüs açıklaması
Ankara’ya inen uçaktakiler corona virüs karantinasına alındı!
Formula 1'de yeni sezon heyecanı başlıyor!
Çin’deki ölümcül salgında son rakamlar şaşırttı
KKTC Sağlık Bakanı açıkladı: Alman turistte corona virüs tespit edildi
Fuat Oktay'dan 'Milli ilaç' vurgusu
Bir İranlı general daha Suriye'de öldürüldü!
Azerbaycan'ın Ankara Büyükelçisi Hazar İbrahim'den Türkiye'ye destek
33 askerin şehit edilmesinin ardından İsrail'den flaş açıklama
Yunanistan'da mülteci paniği!
Kemal Kılıçdaroğlu, Ankara dışındaki tüm programlarını iptal etti
THY, koronavirüs nedeniyle Nahçıvan uçuşlarını durdurdu
Corona virüs bir ülkeye daha sıçradı
Erdoğan'dan son dakika patriot açıklaması
Dışişleri'nden Hocalı mesajı
20. yüzyılın en kanlı faciası Hocalı Soykırımı'ndan 28 yıl geçiyor
Erdoğan: Rusya inkar ediyor! Koronavirüs için önemli açıklama
Ermenistan ordusu Azerbaycan askerini şehit etti
İki depremin vurduğu mahallede sağlam ev kalmadı
Koronavirüsle ilgili peş peşe kötü haberler
Dünya devlerini geride bırakan THY rekora uçacak!
Erdoğan'dan son dakika açıklaması: 'An meselesi!'
İstanbul'da sabaha karşı korkutan yangın!
Türkiye'den Yunan'a sert tepki: Batı Trakya Türk'tür Türk kalacak
Gül:Tercihim parlamenter sistemden yana
Serdar Ünsal, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Ermenistan’a gereken cevabı vermiştir
Türkiye'nin yüzde 52,4'ü mutlu, yüzde 70'i umutlu
Çanakkale Boğazın'da korkutan görüntü! Ne olduğu daha bilinmiyor
Sağlık Bakanı Koca duyurdu: 8 bin 844 sözleşmeli personeli alıyoruz
14 günlük karantina sona erdi! Sonuçlarında da virüs çıkmadı
Cumhurbaşkanı Erdoğan :Türkiye - Pakistan arasında hakiki bir kardeşlik vardır
Koronavirüs dünyayı sarsıyor
Tüpraş 2019'da 236 milyon dolar yatırım, 29.2 milyon ton satış yaptı
Markette kalp krizi geçiren AK Partili Başkan hayatını kaybetti
'Hayalet Şehir' Kapalı Maraş için tarihi adım
Zorlu Enerji Kazakistan'a şube açıyor
Dolar kritik seviyenin üzerinde
İstanbul'da dev operasyon: 44 gözaltı
SOCAR Türkiye CEO’su Zaur Gahramanov: 2019 bizim için yatırımlarımızın sonuçlarını almaya başladığımız bir yıl olarak özel bir öneme sahip (ÖZEL)
“Kapan-5 Gabar Operasyonu” Başlatıldı
Türkiye'den Fransa Cumhurbaşkanı Macron'a çok sert tepki
35 Türk ve 10 Azerbaycan vatandaşı, Çin'den 'Koca Yusuf'la tahliye edilecek
METRO İSTANBUL SANAYİ VE TİCARET A.Ş açık ihale usulü ile ihale edilecektir
Akdeniz'de en büyüğü 5.4 olmak üzere 11 deprem meydana geldi
Türkiye de alarmda! Koronavirüs ile ilgili korkutan gelişme
Cumhurbaşkanı Aliyev'den, Erdoğan'a başsağlığı mesajı
Diyarbakır belediyesi mali hizmetler müdürlüğü akaryakıt satın alacaktır
Cumhurbaşkanlığı'ndan deprem açıklaması: Yaralar en kısa zamanda sarılacak
THY, Elazığ ve Malatya biletlerini ücretsiz değiştirecek
Ermenistan Azerbaycan cephe hattında ateşkesi ihlal etti
İstanbul'da 6 teknede yangın
Elazığ’da 6,8 büyüklüğünde deprem! AFAD: 20 kişi hayatını kaybetti
Zehra Zümrüt Selçuk, memur emeklilerinin maaş farklarının ödeneceğini duyurdu
Ankara'da peş peşe depremler.. 4.5 ve 3.8'in ardından 3.6'lık deprem
Türkiye'den Yunanistan'a sert mesaj: Bu bir tehdit değil ama...
Azerbaycan Ankara Büyükelçisi Hazar İbrahim AKŞAM için yazdı: Bağımsızlığa giden yolda kanlı 20 Ocak olayları
Azerbaycan'da “Kanlı Ocak” olaylarının 30. yıl dönümü anılıyor
Tüm haberler