TANAP Türkiye'ye hem ekonomik hem politik fayda sağlıyor

TANAP Türkiye'ye hem ekonomik hem politik fayda sağlıyor

Dr. Emin Akhundzada, Hazar Strateji Enstitüsü Genel Sekreter Yardımcısı

Türkiye ve Azerbaycan'ın birlikte gerçekleştirdiği stratejik öneme sahip projelerden biri olan Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) projesi için Hükümetlerarası Anlaşma 26 Haziran 2012 tarihinde İstanbul'da imzalanmıştır. Boru hattının temel hedefi Türkiye ve Avrupa'nın enerji arz güvenliğine katkı sağlamaktır. İlk etapta 16 milyar metreküp kapasiteyle çalışmaya başlayacak boru hattı tam kapasiteye ulaştığında bu miktar 31 milyar metreküpe çıkacaktır. Bu çalışmamızda TANAP projesinin Türkiye için ekonomik ve politik faydalarını analiz etmeye çalışacağız.

Öncelikle Türkiye ekonomisine bakıldığında, doğal gaz talebinde son 10 yılda ciddi sıçrama yaşandığı görülebilir. Türkiye doğal gaz talebindeki artışa göre dünyada Çin'den sonra ikinci sırada bulunmaktadır. Nitekim Türkiye'nin doğal gaz tüketimi 2004-2014 arasında yüzde 120 artarak 22,1 milyar metreküpten 48,6 milyar metreküpe yükselmiştir.

Şekil 1. Yıllara Göre Türkiye'nin Doğal Gaz Tüketimi (Milyar Metreküp)

Kaynak: BP Statistical Review of World Energy, Haziran 2015

Fakat doğal gaz üretiminde azalma sergileyen Türkiye 2011 senesinde 759 milyon metreküp üretim gerçekleştirmişken, bu rakam 2014 senesinde 479 milyon metreküpe gerilemiştir. Tüketimin artması ve üretimin düşmesiyle bağlantılı olarak Türkiye'nin doğal gazda ithalata olan bağımlılığı 2007-2014 arasında yüzde 97,5'ten yüzde 99,04'e yükselmiştir.

Şekil 2. Yıllara Göre Türkiye'nin Doğal Gaz Üretimi (Milyon Metreküp)

Kaynak: EPDK

Görüldüğü gibi Türkiye sürekli artan doğal gaz talebini karşılamak için ilave kaynaklara ihtiyaç duymaktadır. Bu bağlamda, Türkiye 2018'den itibaren TANAP'tan 6 milyar metreküp doğal gaz alarak artan doğal gaz ihtiyacını önemli ölçüde karşılayabilecektir. Azerbaycan'ın Abşeron, Ümid, Babek, Alov, Dan Ulduzu, Zafar-Maşal, Nahçivan gibi diğer doğal gaz sahalarının üretime başlamasıyla bu rakam daha da artabilecektir.

Doğal gaz Türkiye'de en çok kullanılan enerji yakıtıdır. Türkiye'nin toplam enerji tüketiminin yüzde 35'i doğal gazdan, yüzde 29'u kömürden ve yüzde 27'si petrolden oluşmaktadır. Ülke genelinde doğal gaz ağırlıklı olarak elektrik üretiminde kullanılmaktadır. 2014'te doğal gaz tüketiminin yüzde 49'u elektrik üretiminde, yüzde 26'sı sanayide ve yüzde 19'u konutlarda kullanılmıştır. Tüketilen doğal gazın neredeyse tamamı ithal edildiğinden doğal gazın sürdürülebilir ve ekonomik fiyatlardan temin edilmesi ülkenin stratejik hedeflerinden biri haline gelmiştir. Bu bağlamda TANAP projesi Türkiye için önem arz etmektedir.

Şekil 3.Türkiye'de Sektörlere Göre Doğal Gaz Tüketimi, 2014

Kaynak: EPDK

Türkiye ihtiyacı olan doğal gazı boru hattı ve LNG şeklinde ithal etmektedir. Rusya, İran ve Azerbaycan'dan boru hattı yoluyla; Cezayir ve Nijerya'dan ise LNG olarak doğal gaz ithalatı yapılmaktadır. Doğal gaz ithalatının yüzde 54,76'sı Rusya'dan, yüzde 18,13'ü İran'dan ve yüzde 12,33'ü Azerbaycan'dan yapılmaktadır. Her ne kadar Rusya ve İran'a aşırı bağımlılık söz konusu olsa da, her iki ülkeden yüksek fiyattan doğal gaz ithal edilmektedir. En ucuz doğal gazın Azerbaycan'dan alındığı dikkate alınırsa, Azerbaycan'dan ilave doğal gazın gelmesiyle Türkiye diğer tedarikçilere karşı pazarlık gücünü artıracaktır. Ayrıca ucuz doğal gazın piyasaya dahil olmasıyla piyasada rekabet artacak, bu da ithalat fiyatlarına doğrudan yansıyacaktır. Hesaplamalara göre TANAP sayesinde Türkiye ilk olarak 1,5 ilâ 3 milyar dolar arasında tasarruf edecektir. Ayrıca, Türkiye Rusya'ya olan aşırı bağımlılığını azaltarak özellikle talebin yüksek olduğu kış aylarında arz sorununu en düşük seviyeye indire bilecektir.

Diğer taraftan, 1850 kilometre uzunluğunda olması tasarlanan TANAP 20 ilden ve 67 ilçeden geçerek Türkiye'nin doğusu ile batısını birbirine bağlayacaktır. Böylece boru hattı geçtiği il ve ilçelerin ekonomik gelişimine de katkı sağlayacak ve boru hattının inşası boyunca doğrudan ve dolaylı 15.000 kişi istihdam edilecektir. Boru hattının yapımında kullanılacak toplam 1,3 milyon ton çelik borunun yüzde 80'i 6 yerli firma tarafından yapılacaktır. Bu kapsamda boru hattının Türkiye'de demir-çelik sektörünün gelişimine de önemli katkı sağlaması beklenmektedir. Ayrıca boru hattı inşaatının önemli hissesi Tekfen, Yüksel ve Fernas gibi yerli firmalar tarafından yapılmaktadır. Boru hattının inşaatı boyunca taşımacılık, hizmet, demir-çelik gibi birçok sektör doğrudan ve dolaylı fayda sağlayacağı için TANAP'ın Türkiye ekonomisine kümülatif katkısının 50 milyar doları bulacağı öngörülmektedir. Böylece projenin, 2029'a kadar Türkiye'nin GSYİH'sine 37 milyar dolar katkı sağlayacağı beklenmektedir. Türkiye'nin 2023 hedefleri doğrultusunda sadece enerji sektörüne yapmayı planladığı 120 milyar dolarlık yatırımın yüzde 10'unu TANAP projesi karşılayabilecektir.

Diğer taraftan, Türkiye'nin gaz alım kontratlarının birçoğu 2020-2026 arasında son bulacaktır. Bu kapsamda Azerbaycan'dan alınacak ilave ve ucuz doğal gaz Türkiye'nin yeni yapacağı kontratlarda pazarlık gücünü artırmış olacaktır.

Tablo 1. Türkiye'nin Doğal Gaz Alım Kontratları

Ülke

Gaz Miktarı (Milyar Metreküp)

Bitiş Tarihi

Cezayir

4,4

2024

Nijerya

1,3

2021

İran

9,6

2026

Rusya-Mavi Akım

16

2025

Rusya-Batı Hattı

4

2021

Azerbaycan (I. Faz)

6,6

2021

Azerbaycan (II. Faz)

6

2033

Kaynak: BOTAŞ, http://www.botas.gov.tr/

Türkiye'nin en büyük hedeflerinden biri de uzun vadede enerji merkezine dönüşmektir. Enerji merkezi olmanın en önemli gereksinimlerinden biri de ülkeye yeterli gaz arzının sağlanmasıdır. Bu kapsamda, dünyadaki toplam doğal gaz rezervlerinin yüzde 75'i doğusunda ve bu kaynakları en çok tüketen Avrupa Birliği ülkeleri ise batısında bulunan Türkiye, sahip olduğu jeostratejik konumu sebebiyle avantajlıdır.

Fakat bu kaynakları doğudan batıya taşımak için Türkiye'nin boru hattı altyapısına ihtiyacı vardır. Şu an Türkiye, 2001'de hizmete sunulan Doğu Anadolu Doğal Gaz Ana İletim Hattı vasıtasıyla yıllık 6 milyar metreküp Azerbaycan'dan ve 10 milyar metreküp İran'dan olmak üzere toplam 16 milyar metreküp doğal gaz taşımaktadır. Mevcut hattın kapasitesi ilave yatırımlarla beraber 25 milyar metreküpe kadar çıkarılabilir. Dolayısıyla Türkiye bu hattan ilave olarak sadece 9 milyar metreküp doğal gaz taşıyabilir ki, ileriki yıllarda bu miktar kendi ihtiyacını bile karşılamaya yetmeyecektir. Mevcut durumda Türkiye'nin bu hedefini gerçekleştirebilecek tek somut proje Güney Gaz Koridoru olarak görülmektedir. Bu bağlamda Türkiye, Azerbaycan gazının yanı sıra, Türkmenistan, Kazakistan, İran, Irak ve Doğu Akdeniz gazını da Türkiye ve Avrupa'ya taşıyabilecektir. Böylece Türkiye Güney Gaz Koridoru projesi vasıtasıyla uzun vadede 100 milyar metreküplük gaz ticareti yapma fırsatı yakalayacaktır.

Ayrıca Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefi de göz önünde bulundurulduğunda, ileride TANAP gibi birçok uluslararası boru hattı projesine ev sahipliği yapacak ülke, uluslararası standartlara göre tasarlanan TANAP projesi vasıtasıyla ciddi tecrübe ve "know-how" elde edecektir.

Diğer taraftan, enerji projelerinde katma değer oluşturabilmek için değer zincirinin her halkasında bulunulması gerekmektedir. TANAP projesi öncesinde Türkiye, Kerkük-Yumurtalık, Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Mavi Akım gibi birçok boru hattı projesine ev sahipliği yapmıştır. Ancak bu projelerin hepsinde Türkiye sadece transit ülke konumu ile yetinmiştir. Bu projelerden farklı olarak, Güney Gaz Koridoru projesinde Türkiye değer zincirinin hemen hemen her halkasında bulunmaktadır. Bilindiği gibi TPAO, Güney Gaz Koridoru'nun üretim ayağı olan Şah Deniz doğal gaz sahasında yüzde 19'luk hisseyle BP'den sonra en çok hisseye sahip olan ikinci hissedar konumundadır. Ayrıca, Güney Gaz Koridoru'nun taşıma ayağının ilk halkasını oluşturan Güney Kafkasya Boru Hattı'nda TPAO yüzde 19'luk hisseye sahiptir. Güney Gaz Koridoru'nun en önemli halkasını oluşturan TANAP projesinde ise BOTAŞ yüzde 30'luk paya sahiptir. Bu durum, Türkiye'nin hem bizzat doğal gaz üreteceği hem de ürettiği doğal gazı kendi boru hatları vasıtasıyla taşıyabileceği anlamına gelmektedir. Böylelikle ülke doğal gaz üretimi ve taşımacılığından ekonomik katkı sağlayabilecektir. Bu kapsamda Türkiye sadece Şah Deniz sahasından 2044'e kadar 28 milyar dolarlık gelir elde ede bilecektir. Bütün bunlara ek olarak, Türkiye'nin 2045'e kadar boru hattı işletmesinden 17 milyar dolarlık gelir sağlaması beklenmektedir.

Sonuç olarak, Türkiye Azerbaycan'la beraber stratejik önemi haiz projelerden biri olan TANAP projesini başarılı bir şekilde yürütmektedir. TANAP projesi Türkiye'ye ekonomik olduğu kadar politik faydalar da sağlamaktadır. TANAP vasıtasıyla Türkiye hem enerji arz güvenliğine hem de ülke ekonomisine önemli katkı sağlayacaktır. Ayrıca, Türkiye AB ülkelerinin arz güvenliğine katkı sağlayarak AB nezdinde önemli konuma yükselecektir.

Bir İranlı general daha Suriye'de öldürüldü!
Bir İranlı general daha Suriye'de öldürüldü!
İki depremin vurduğu mahallede sağlam ev kalmadı
İki depremin vurduğu mahallede sağlam ev kalmadı
Koronavirüsle ilgili peş peşe kötü haberler
Koronavirüsle ilgili peş peşe kötü haberler
Loading Bars
Son Haberler
Boris Johnson'ın corona virüs testi pozitif çıktı
Bakan Çavuşoğlu: Yurt dışında 32 vatandaşımız virüsten hayatını kaybetti
Sağlık Bakanlığı'ndan yeni corona virüs kararı!
Türkiye'nin koronayla mücadelesinde sıcak gelişme!
Azerbaycan’da yeni petrol yatağı bulundu
İbrahim Kalın'dan Koronavirüs açıklaması
Ankara’ya inen uçaktakiler corona virüs karantinasına alındı!
Formula 1'de yeni sezon heyecanı başlıyor!
Çin’deki ölümcül salgında son rakamlar şaşırttı
KKTC Sağlık Bakanı açıkladı: Alman turistte corona virüs tespit edildi
Fuat Oktay'dan 'Milli ilaç' vurgusu
Bir İranlı general daha Suriye'de öldürüldü!
Azerbaycan'ın Ankara Büyükelçisi Hazar İbrahim'den Türkiye'ye destek
33 askerin şehit edilmesinin ardından İsrail'den flaş açıklama
Yunanistan'da mülteci paniği!
Kemal Kılıçdaroğlu, Ankara dışındaki tüm programlarını iptal etti
THY, koronavirüs nedeniyle Nahçıvan uçuşlarını durdurdu
Corona virüs bir ülkeye daha sıçradı
Erdoğan'dan son dakika patriot açıklaması
Dışişleri'nden Hocalı mesajı
20. yüzyılın en kanlı faciası Hocalı Soykırımı'ndan 28 yıl geçiyor
Erdoğan: Rusya inkar ediyor! Koronavirüs için önemli açıklama
Ermenistan ordusu Azerbaycan askerini şehit etti
İki depremin vurduğu mahallede sağlam ev kalmadı
Koronavirüsle ilgili peş peşe kötü haberler
Dünya devlerini geride bırakan THY rekora uçacak!
Erdoğan'dan son dakika açıklaması: 'An meselesi!'
İstanbul'da sabaha karşı korkutan yangın!
Türkiye'den Yunan'a sert tepki: Batı Trakya Türk'tür Türk kalacak
Gül:Tercihim parlamenter sistemden yana
Serdar Ünsal, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Ermenistan’a gereken cevabı vermiştir
Türkiye'nin yüzde 52,4'ü mutlu, yüzde 70'i umutlu
Çanakkale Boğazın'da korkutan görüntü! Ne olduğu daha bilinmiyor
Sağlık Bakanı Koca duyurdu: 8 bin 844 sözleşmeli personeli alıyoruz
14 günlük karantina sona erdi! Sonuçlarında da virüs çıkmadı
Cumhurbaşkanı Erdoğan :Türkiye - Pakistan arasında hakiki bir kardeşlik vardır
Koronavirüs dünyayı sarsıyor
Tüpraş 2019'da 236 milyon dolar yatırım, 29.2 milyon ton satış yaptı
Markette kalp krizi geçiren AK Partili Başkan hayatını kaybetti
'Hayalet Şehir' Kapalı Maraş için tarihi adım
Zorlu Enerji Kazakistan'a şube açıyor
Dolar kritik seviyenin üzerinde
İstanbul'da dev operasyon: 44 gözaltı
SOCAR Türkiye CEO’su Zaur Gahramanov: 2019 bizim için yatırımlarımızın sonuçlarını almaya başladığımız bir yıl olarak özel bir öneme sahip (ÖZEL)
“Kapan-5 Gabar Operasyonu” Başlatıldı
Türkiye'den Fransa Cumhurbaşkanı Macron'a çok sert tepki
35 Türk ve 10 Azerbaycan vatandaşı, Çin'den 'Koca Yusuf'la tahliye edilecek
METRO İSTANBUL SANAYİ VE TİCARET A.Ş açık ihale usulü ile ihale edilecektir
Akdeniz'de en büyüğü 5.4 olmak üzere 11 deprem meydana geldi
Türkiye de alarmda! Koronavirüs ile ilgili korkutan gelişme
Cumhurbaşkanı Aliyev'den, Erdoğan'a başsağlığı mesajı
Diyarbakır belediyesi mali hizmetler müdürlüğü akaryakıt satın alacaktır
Cumhurbaşkanlığı'ndan deprem açıklaması: Yaralar en kısa zamanda sarılacak
THY, Elazığ ve Malatya biletlerini ücretsiz değiştirecek
Ermenistan Azerbaycan cephe hattında ateşkesi ihlal etti
İstanbul'da 6 teknede yangın
Elazığ’da 6,8 büyüklüğünde deprem! AFAD: 20 kişi hayatını kaybetti
Zehra Zümrüt Selçuk, memur emeklilerinin maaş farklarının ödeneceğini duyurdu
Ankara'da peş peşe depremler.. 4.5 ve 3.8'in ardından 3.6'lık deprem
Türkiye'den Yunanistan'a sert mesaj: Bu bir tehdit değil ama...
Azerbaycan Ankara Büyükelçisi Hazar İbrahim AKŞAM için yazdı: Bağımsızlığa giden yolda kanlı 20 Ocak olayları
Azerbaycan'da “Kanlı Ocak” olaylarının 30. yıl dönümü anılıyor
Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev: "AB'nin Türkiye'ye yaptığı büyük adaletsizlik"
Erdoğan dünyaya duyurdu: Biz de ABD'ye yaptırım uygularız
Hocalı katliamı Azerbaycan’a karşı olduğu gibi bize karşı da işlenmiş bir insanlık suçudur- Mustafa Şentop (ÖZEL)
Türkiye ve Azerbaycan’ın Enerji Diplomasisindeki Başarı Örneği: TANAP
Şenocak: “Türk Konseyi önümüzdeki dönem daha da güçlendirilerek Dünya’da önemli bir güç merkezi haline gelecektir”
Başkan Erdoğan'ın Bakü ziyaretinden ilk kareler
Başkan Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan ziyareti öncesi açıklamalarda bulundu
Devlet Bahçeli MHP Genel Merkezi'nde
İbrahim Kalın'dan operasyon mesajı!
"Terör örgütünü NATO’ya aldınız da benim mi haberim yok"
AB'den Türkiye'ye yaptırım kararı! İşte Reuters'ın sızdırdığı liste
Erdoğan kritik toplantıda talimatı verdi!
NATO, Rusya'ya karşı hazırlanıyor
TÜRKSOY, Rusya'da "Doğu'nun Müzik Efsaneleri" konserleri düzenledi
Azerbaycan Milli Lideri Haydar Aliyev'in 96. doğum günü
‘Mahalle meclisleri’ yeniden devrede...
“OŞ - 2019 TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR BAŞKENTİ” MUHTEŞEM TÖRENLE AÇILDI
Cumhurbaşkanı Erdoğan kurulları topluyor
Ermenistan Azerbaycan cephe hattında ateşkesi ihlal etti
Çavuşoğlu: Macron'un kararnamesi AİHM kararlarını ihlal ediyor
TÜRKSOY Nevruz kutlamaları Avrupa Başkentinde
Aygün Samedzade'nin besteleri , TRT AVAZ'ın 10. kuruluş yıl dönümünde (FOTOĞRAF / VİDEO)
Mustafa Şentop: TBMM CAMİİ YIKILMAYACAK, BEN BEĞENİYORUM
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan müjde üstüne müjde
Türkiye'den ABD'nin S-400 Tehditlerine Cevap
Dev Köpek Balığı: 2.5 Metre Boyunda !
Yunanistan`ın tahvil ihracı yolu açılıyor
Babiş: Hocalı katliamı soykırım olarak tanınsın
Türkiye Dışişleri Bakanlığı 26 Şubat 2019, Hocalı Katliamının 27. Yıldönümü
Tarihin kara lekesi: Hocalı Katliamı
20. yüzyılın en kanlı faciası Hocalı Soykırımı'ndan 27 yıl geçiyor
ÖZKAN: HOCALI KATLİMINI DÜNYA BİLMESİNE RAĞMEN ÜÇ MAYMUNU OYNUYOR
Türk Konseyi Genel Sekreterinin “26 Şubat - Hocalı Katliamını Anma Günü münasebetiyle mesajı
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Topçu: Ermenistan’dan samimiyet beklentisi fazlaca iyimserlik olur
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan önemli açıklamalar
Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te Hocalı katliamı kurbanları anıldı
Bakan ilk kez açıkladı: Zehirli silah vermiş...
Bakan Pakdemirli : Hedefimiz, uyuşturucu etken maddesini barındırmayan endüstriyel kenevir üretimi
Tüm haberler