TANAP Türkiye'ye hem ekonomik hem politik fayda sağlıyor

TANAP Türkiye'ye hem ekonomik hem politik fayda sağlıyor

Dr. Emin Akhundzada, Hazar Strateji Enstitüsü Genel Sekreter Yardımcısı

Türkiye ve Azerbaycan'ın birlikte gerçekleştirdiği stratejik öneme sahip projelerden biri olan Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) projesi için Hükümetlerarası Anlaşma 26 Haziran 2012 tarihinde İstanbul'da imzalanmıştır. Boru hattının temel hedefi Türkiye ve Avrupa'nın enerji arz güvenliğine katkı sağlamaktır. İlk etapta 16 milyar metreküp kapasiteyle çalışmaya başlayacak boru hattı tam kapasiteye ulaştığında bu miktar 31 milyar metreküpe çıkacaktır. Bu çalışmamızda TANAP projesinin Türkiye için ekonomik ve politik faydalarını analiz etmeye çalışacağız.

Öncelikle Türkiye ekonomisine bakıldığında, doğal gaz talebinde son 10 yılda ciddi sıçrama yaşandığı görülebilir. Türkiye doğal gaz talebindeki artışa göre dünyada Çin'den sonra ikinci sırada bulunmaktadır. Nitekim Türkiye'nin doğal gaz tüketimi 2004-2014 arasında yüzde 120 artarak 22,1 milyar metreküpten 48,6 milyar metreküpe yükselmiştir.

Şekil 1. Yıllara Göre Türkiye'nin Doğal Gaz Tüketimi (Milyar Metreküp)

Kaynak: BP Statistical Review of World Energy, Haziran 2015

Fakat doğal gaz üretiminde azalma sergileyen Türkiye 2011 senesinde 759 milyon metreküp üretim gerçekleştirmişken, bu rakam 2014 senesinde 479 milyon metreküpe gerilemiştir. Tüketimin artması ve üretimin düşmesiyle bağlantılı olarak Türkiye'nin doğal gazda ithalata olan bağımlılığı 2007-2014 arasında yüzde 97,5'ten yüzde 99,04'e yükselmiştir.

Şekil 2. Yıllara Göre Türkiye'nin Doğal Gaz Üretimi (Milyon Metreküp)

Kaynak: EPDK

Görüldüğü gibi Türkiye sürekli artan doğal gaz talebini karşılamak için ilave kaynaklara ihtiyaç duymaktadır. Bu bağlamda, Türkiye 2018'den itibaren TANAP'tan 6 milyar metreküp doğal gaz alarak artan doğal gaz ihtiyacını önemli ölçüde karşılayabilecektir. Azerbaycan'ın Abşeron, Ümid, Babek, Alov, Dan Ulduzu, Zafar-Maşal, Nahçivan gibi diğer doğal gaz sahalarının üretime başlamasıyla bu rakam daha da artabilecektir.

Doğal gaz Türkiye'de en çok kullanılan enerji yakıtıdır. Türkiye'nin toplam enerji tüketiminin yüzde 35'i doğal gazdan, yüzde 29'u kömürden ve yüzde 27'si petrolden oluşmaktadır. Ülke genelinde doğal gaz ağırlıklı olarak elektrik üretiminde kullanılmaktadır. 2014'te doğal gaz tüketiminin yüzde 49'u elektrik üretiminde, yüzde 26'sı sanayide ve yüzde 19'u konutlarda kullanılmıştır. Tüketilen doğal gazın neredeyse tamamı ithal edildiğinden doğal gazın sürdürülebilir ve ekonomik fiyatlardan temin edilmesi ülkenin stratejik hedeflerinden biri haline gelmiştir. Bu bağlamda TANAP projesi Türkiye için önem arz etmektedir.

Şekil 3.Türkiye'de Sektörlere Göre Doğal Gaz Tüketimi, 2014

Kaynak: EPDK

Türkiye ihtiyacı olan doğal gazı boru hattı ve LNG şeklinde ithal etmektedir. Rusya, İran ve Azerbaycan'dan boru hattı yoluyla; Cezayir ve Nijerya'dan ise LNG olarak doğal gaz ithalatı yapılmaktadır. Doğal gaz ithalatının yüzde 54,76'sı Rusya'dan, yüzde 18,13'ü İran'dan ve yüzde 12,33'ü Azerbaycan'dan yapılmaktadır. Her ne kadar Rusya ve İran'a aşırı bağımlılık söz konusu olsa da, her iki ülkeden yüksek fiyattan doğal gaz ithal edilmektedir. En ucuz doğal gazın Azerbaycan'dan alındığı dikkate alınırsa, Azerbaycan'dan ilave doğal gazın gelmesiyle Türkiye diğer tedarikçilere karşı pazarlık gücünü artıracaktır. Ayrıca ucuz doğal gazın piyasaya dahil olmasıyla piyasada rekabet artacak, bu da ithalat fiyatlarına doğrudan yansıyacaktır. Hesaplamalara göre TANAP sayesinde Türkiye ilk olarak 1,5 ilâ 3 milyar dolar arasında tasarruf edecektir. Ayrıca, Türkiye Rusya'ya olan aşırı bağımlılığını azaltarak özellikle talebin yüksek olduğu kış aylarında arz sorununu en düşük seviyeye indire bilecektir.

Azerbaycan Enerji Bakanı'ndan önemli açıklama: İran, Irak, İsrail ve Kıbrıs doğalgazını Avrupa'ya taşıyabiliriz

Diğer taraftan, 1850 kilometre uzunluğunda olması tasarlanan TANAP 20 ilden ve 67 ilçeden geçerek Türkiye'nin doğusu ile batısını birbirine bağlayacaktır. Böylece boru hattı geçtiği il ve ilçelerin ekonomik gelişimine de katkı sağlayacak ve boru hattının inşası boyunca doğrudan ve dolaylı 15.000 kişi istihdam edilecektir. Boru hattının yapımında kullanılacak toplam 1,3 milyon ton çelik borunun yüzde 80'i 6 yerli firma tarafından yapılacaktır. Bu kapsamda boru hattının Türkiye'de demir-çelik sektörünün gelişimine de önemli katkı sağlaması beklenmektedir. Ayrıca boru hattı inşaatının önemli hissesi Tekfen, Yüksel ve Fernas gibi yerli firmalar tarafından yapılmaktadır. Boru hattının inşaatı boyunca taşımacılık, hizmet, demir-çelik gibi birçok sektör doğrudan ve dolaylı fayda sağlayacağı için TANAP'ın Türkiye ekonomisine kümülatif katkısının 50 milyar doları bulacağı öngörülmektedir. Böylece projenin, 2029'a kadar Türkiye'nin GSYİH'sine 37 milyar dolar katkı sağlayacağı beklenmektedir. Türkiye'nin 2023 hedefleri doğrultusunda sadece enerji sektörüne yapmayı planladığı 120 milyar dolarlık yatırımın yüzde 10'unu TANAP projesi karşılayabilecektir.

Diğer taraftan, Türkiye'nin gaz alım kontratlarının birçoğu 2020-2026 arasında son bulacaktır. Bu kapsamda Azerbaycan'dan alınacak ilave ve ucuz doğal gaz Türkiye'nin yeni yapacağı kontratlarda pazarlık gücünü artırmış olacaktır.

Tablo 1. Türkiye'nin Doğal Gaz Alım Kontratları

Ülke

Gaz Miktarı (Milyar Metreküp)

Bitiş Tarihi

Cezayir

4,4

2024

Nijerya

1,3

2021

İran

9,6

2026

Rusya-Mavi Akım

16

2025

Rusya-Batı Hattı

4

2021

Azerbaycan (I. Faz)

6,6

2021

Azerbaycan (II. Faz)

6

2033

Kaynak: BOTAŞ, http://www.botas.gov.tr/

Türkiye'nin en büyük hedeflerinden biri de uzun vadede enerji merkezine dönüşmektir. Enerji merkezi olmanın en önemli gereksinimlerinden biri de ülkeye yeterli gaz arzının sağlanmasıdır. Bu kapsamda, dünyadaki toplam doğal gaz rezervlerinin yüzde 75'i doğusunda ve bu kaynakları en çok tüketen Avrupa Birliği ülkeleri ise batısında bulunan Türkiye, sahip olduğu jeostratejik konumu sebebiyle avantajlıdır.

Saltuk Düzyol: Türk Akımı'nın dondurulması TANAP'ın hem Türkiye için hem de AB için önemini artırdı



Fakat bu kaynakları doğudan batıya taşımak için Türkiye'nin boru hattı altyapısına ihtiyacı vardır. Şu an Türkiye, 2001'de hizmete sunulan Doğu Anadolu Doğal Gaz Ana İletim Hattı vasıtasıyla yıllık 6 milyar metreküp Azerbaycan'dan ve 10 milyar metreküp İran'dan olmak üzere toplam 16 milyar metreküp doğal gaz taşımaktadır. Mevcut hattın kapasitesi ilave yatırımlarla beraber 25 milyar metreküpe kadar çıkarılabilir. Dolayısıyla Türkiye bu hattan ilave olarak sadece 9 milyar metreküp doğal gaz taşıyabilir ki, ileriki yıllarda bu miktar kendi ihtiyacını bile karşılamaya yetmeyecektir. Mevcut durumda Türkiye'nin bu hedefini gerçekleştirebilecek tek somut proje Güney Gaz Koridoru olarak görülmektedir. Bu bağlamda Türkiye, Azerbaycan gazının yanı sıra, Türkmenistan, Kazakistan, İran, Irak ve Doğu Akdeniz gazını da Türkiye ve Avrupa'ya taşıyabilecektir. Böylece Türkiye Güney Gaz Koridoru projesi vasıtasıyla uzun vadede 100 milyar metreküplük gaz ticareti yapma fırsatı yakalayacaktır.

Ayrıca Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefi de göz önünde bulundurulduğunda, ileride TANAP gibi birçok uluslararası boru hattı projesine ev sahipliği yapacak ülke, uluslararası standartlara göre tasarlanan TANAP projesi vasıtasıyla ciddi tecrübe ve "know-how" elde edecektir.

Diğer taraftan, enerji projelerinde katma değer oluşturabilmek için değer zincirinin her halkasında bulunulması gerekmektedir. TANAP projesi öncesinde Türkiye, Kerkük-Yumurtalık, Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Mavi Akım gibi birçok boru hattı projesine ev sahipliği yapmıştır. Ancak bu projelerin hepsinde Türkiye sadece transit ülke konumu ile yetinmiştir. Bu projelerden farklı olarak, Güney Gaz Koridoru projesinde Türkiye değer zincirinin hemen hemen her halkasında bulunmaktadır. Bilindiği gibi TPAO, Güney Gaz Koridoru'nun üretim ayağı olan Şah Deniz doğal gaz sahasında yüzde 19'luk hisseyle BP'den sonra en çok hisseye sahip olan ikinci hissedar konumundadır. Ayrıca, Güney Gaz Koridoru'nun taşıma ayağının ilk halkasını oluşturan Güney Kafkasya Boru Hattı'nda TPAO yüzde 19'luk hisseye sahiptir. Güney Gaz Koridoru'nun en önemli halkasını oluşturan TANAP projesinde ise BOTAŞ yüzde 30'luk paya sahiptir. Bu durum, Türkiye'nin hem bizzat doğal gaz üreteceği hem de ürettiği doğal gazı kendi boru hatları vasıtasıyla taşıyabileceği anlamına gelmektedir. Böylelikle ülke doğal gaz üretimi ve taşımacılığından ekonomik katkı sağlayabilecektir. Bu kapsamda Türkiye sadece Şah Deniz sahasından 2044'e kadar 28 milyar dolarlık gelir elde ede bilecektir. Bütün bunlara ek olarak, Türkiye'nin 2045'e kadar boru hattı işletmesinden 17 milyar dolarlık gelir sağlaması beklenmektedir.

Sonuç olarak, Türkiye Azerbaycan'la beraber stratejik önemi haiz projelerden biri olan TANAP projesini başarılı bir şekilde yürütmektedir. TANAP projesi Türkiye'ye ekonomik olduğu kadar politik faydalar da sağlamaktadır. TANAP vasıtasıyla Türkiye hem enerji arz güvenliğine hem de ülke ekonomisine önemli katkı sağlayacaktır. Ayrıca, Türkiye AB ülkelerinin arz güvenliğine katkı sağlayarak AB nezdinde önemli konuma yükselecektir.

Haberlerimize Google News'de abone olun! Abone ol
Formula 1'de yeni sezon heyecanı başlıyor!
Formula 1'de yeni sezon heyecanı başlıyor!
Anfield'de nefesleri kesen maç!
Anfield'de nefesleri kesen maç!
Azerbaycan'dan Beşiktaş'a destek
Azerbaycan'dan Beşiktaş'a destek
Loading Bars
Son Haberler
Bir günde bir yıllık ihracat
Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na tepki: Vesayet günleri geride kaldı
Ahmed Cevad Ahundzade
Merkel'in veda ziyareti: Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Almanya Başbakanı Merkel'den önemli açıklamalar
Bakan Muş açıkladı: Bir günde 1,5 milyar dolarlık ihracat yapıldı
Erdoğan-Merkel görüşmesi başladı
Yunanistan'a kaçmaya çalışan FETÖ mensupları yakalandı
Bakan Akar, Polonyalı mevkidaşı ile görüştü
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Topçu: “Bilim alanındaki gelişmeleri önemsiyorum”
Taliban heyetiyle görüşme sonrası Bakan Çavuşoğlu'ndan ilk açıklama: Beklentimiz güvenlik
Sürpriz görüşme: Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Temel Karamollaoğlu bir araya gelecek
Dünyanın önde gelen teknoloji şirketi rotasını Türkiye’ye çevirdi
Türk SİHA'sına bir talip daha: Fas, Cezayir ve Ruanda'nın ardından Nijerya da sıraya girdi
Türkiye ve Avrupa’ya ihraç ettiği doğalgazı 16 milyar metreküpe çıkaracak
TUSAŞ'ın kuracağı tesis Türkiye'de bir ilk olacak
Savunma Sanayi Başkanı Demir: Katmanlı hava savunma sistemimizi her geçen gün daha da güçlendiriyoruz
Savunma Sanayi Başkanı Demir İKA ACROB'un detaylarını açıkladı
Bakan Çavuşoğlu Alman mevkidaşı ile görüştü
Bakan Akar: Gereken ne varsa zamanı gelince yapılacak
Erdoğan Ankara'nın başkent oluşunun yıl dönümünü kutladı
Türk dünyasının kahramanı, münevveri ve mücahidi Şehit Ahmed Cevad, dünya durdukça her daim rahmetle, minnetle, saygı ve şükranla anılacaktır
Cumhurbaşkanı Erdoğan Endonezya Dışişleri Bakanını kabul etti
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Oktay Boğaziçi'nde rektörün makam aracının üzerine çıkan vandala tepki: Öğrenci olamaz
Bakan Dönmez'den doğal gaz açıklaması: Fiyat artışı olacak mı?
Bakan Pakdemirli: 'Yanan alanlar tekrar ağaçlandırılır ve başka amaçla kullanılmaz' nokta!
Türkiye ile Endonezya aşı sertifikalarını karşılıklı tanıyacak
Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın'dan Türkiye'nin F-16 teklifiyle ilgili açıklama: Alternatif olarak değerlendirilebilir
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye yeni bir göç yükünü kaldıramaz
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu'ndan dikkat çeken Afganistan açıklaması: Kabil'e gitmeyi planlıyoruz
Yunanistan'a kaçmaya çalışan 11 terörist yakalandı
Devlet Bahçeli: Sorulacak hesabımız büyüktür
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan mesleki eğitime iki yeni müjde
Fahrettin Altun'dan 'siyasi cinayetler olacak' iddialarına yanıt: Korku iklimi oluşturmaya çalışıyorlar
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Suriye'de en kısa sürede gereken adımları atacağız
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan iklim değişikliği mesajı
AK Parti Sözcüsü Çelik: 'Siyasi cinayet' spekülasyonları ilkesiz ve utanç verici
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, Rus mevkidaşı Lavrov ile görüştü
TÜMOSAN geliştirdi: Yüzde 100 yerli ve milli Pusat Konya Bilim Festivalinde sergileniyor
Ruanda Türkiye’den SİHA almak istiyor
Cumhurbaşkanlığı Kabinesi bugün toplanacak
Fırat Kalkanı Bölgesinde terör saldırısı: 2 şehit
Cumhurbaşkanı Erdoğan Adana'da gençlerle bir araya geldi: Bizimki TEKNOFEST kuşağı
Afrika çıkarması
Bahçeli'den Boğaziçi açıklaması: Öğrenci değil provokatörler
Bakan Çavuşoğlu'ndan Biden'a sert tepki: ABD Türkiye'yi suçlamak yerine kendi yanlış politikalarından vazgeçsin
Irak'ın kuzeyinde 3 terörist etkisiz hale getirildi
Bakan Dönmez: Cumhurbaşkanı Erdoğan Nijerya yolcusu
AKINCI'nın gözünden Bayraktar TB2: İstanbul kanatlarımın altında
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan milli elektrikli lokomotif müjdesi
Bakan Akar'dan Yunanistan'a: Türkiye'ye karşı üstünlük sağlayamazsınız
Dışişleri'nden İsrail'e kınama
Cumhurbaşkanı Erdoğan, BBP Genel Başkanı Mustafa Destici’yi kabul etti
Türkiye'den F-16 adımı: ABD'ye teklif mektubu iletildi
7 EKİM IRAK TÜRKMEN MİLLÎ BAYRAMI KUTLU OLSUN
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 3600 ek göstergeyi 2022 sonuna kadar çözeceğiz
Cumhurbaşkanı Erdoğan Putin ile görüştü
Kuzey Irak'ta hava hareketliliği: Türk SİHA'ları kanatlandı
İhracat beklentisi dördüncü çeyrekte arttı
Dışişleri Bakanlığı'ndan Pakistan'a taziye mesajı
Paris Anlaşması Meclis'ten geçti BM'den ilk mesaj geldi: Memnuniyetle karşılıyoruz
Hedef sınır güvenliğinde dünya pazarı
Bakan Soylu: Önümüzde bir sonbahar-kış operasyonu var
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Yasama yılı bitmeden yeni anayasayı neticeye ulaştırabiliriz
İstanbul Havalimanı başarılarına başarı ekledi: Dünyanın en iyilerinde 2’nci sırada
Bakan Çavuşoğlu Ukrayna'ya gidiyor
İçişleri Bakanı Soylu: 127 teröristi etkisiz hale getirdik, bunların 39'u üst düzey
AZAL, Ermenistan hava sahasını kullanmaya başladı
Bakan Akar'dan Yunanistan'a çağrı: Diyalogla çözebiliriz
Cumhurbaşkanı Erdoğan: İlçe veya il çapında bir kapanma kesinlikle düşünmüyoruz
Bakan Soylu: Yurt içindeki terörist sayısı 181'e indi
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 'Batı'nın üstün olduğu’ anlayışın sonuna geldik
İsmail Demir: SGRS projesi geliştirme faaliyetinde son aşamaya geldik
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Doğu Akdeniz çıkışı: Haritaları kabul mu edeceğiz?
MHP Genel Başkanı Bahçeli: Türkiye'de Kürt sorunu yoktur
Bakan Çavuşoğlu: Bizim ne zaman sahaya ineceğimiz bellidir
Bakan Akar, Gürcistan Başbakanı Garibaşvili ile görüştü
Selçuk Bayraktar: AKINCI'nın kavramsal görüntüsü babama ait
Türk şirketlerden göğsümüzü kabartan başarı: Türkmenistan'da gövde gösterisi yaptılar
1915 Çanakkale Köprüsü dünya basınında: ENR dünya inşaat sektörü dergisi 10 sayfalık özel bölüm hazırladı
Akdeniz'de provokasyon: Fransa Yunanistan’ın kartvizitiyle Doğu Akdeniz’de gerginlik çıkarıyor
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Bahçeli'ye taziye telefonu
2021’in finali zirvelerle olacak
Pazar çeşitliliği zirveye taşıdı: Çelik ihracatı Eylül'de yüzde 141 artış gösterdi
Cumhurbaşkanı Erdoğan Varlık Fonu toplantısına katıldı
Bakan Akar ABD’li mevkidaşıyla görüştü
Dışişleri Bakanlığı'ndan Doğu Akdeniz uyarısı: Bu eylemlere alet olmayın
Cumhurbaşkanı Erdoğan imzaladı: Çok sayıda vali ve emniyet müdürünün ataması yapıldı
Eylül ayı ihracat rakamları açıklandı: Cumhuriyet tarihinde rekor
Galataport’a ilk gemi: Yılda 1,5 milyon yolcu gelecek
Krizin Türkiye’ye etkisi sınırlı olur
Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın, Alman basınına değerlendirmelerde bulundu
Cumhurbaşkanı Erdoğan: 2021'i yüzde 9'luk bir büyüme ile kapatacağız
Erdoğan, Soçi zirvesini değerlendirdi: Suriye’de kalıcı çözüm vakti
Türkiye'den Yunanistan'a sert cevap!
1,9 milyon hanenin elektriği yaz saatinden
Cumhurbaşkanı Erdoğan: ABD ya F-35'lerimizi verecek ya da parayı
Bayraktar DİHA ihracat rekoru kırabilir
Milli Güvenlik Kurulu Beştepe'de toplanacak
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Bilgin açıkladı: Türkiye yüzde 10 büyüyecek
Bakan Karaismailoğlu: Ankara-İstanbul Hızlı Tren hattındaki çalışmalar önümüzdeki yıl bitecek
Tüm haberler