Türkmenistan İçin Güney Gaz Koridorunun Önemi Artmaktadır

Türkmenistan İçin Güney Gaz Koridorunun Önemi Artmaktadır

Dr. Emin Akhundzada

Türkmenistan 17,5 trilyon m3'lük rezervleri ile dünyada Rusya, İran ve Katar'dan sonra en çok doğal gaz rezervlerine sahip dördüncü ülke konumunda. Her ne kadar ülke zengin doğal gaz kaynaklarına sahip olsa da, bu kaynakları yeteri kadar geliştirip üretime yansıtamadı. Nitekim dünyadaki doğal gaz rezervlerinin %9,3'üne sahip olan Türkmenistan, dünyadaki toplam üretimin sadece %1,9'nu karşılıyor. Bu rakamlardan da görüldüğü gibi ülkede geliştirilmemiş birçok doğal gaz sahası bulunuyor. Bu sahaların geliştirilmesi ile beraber ülkedeki doğal gaz üretimi gelecek yıllarda çok daha fazla artacaktır.

Türkmenistan'da doğal gaz tüketimi son 10 senede %84 oranında arttı. Yaklaşık 5,3 milyon nüfusa sahip olan ülkede 2014 senesinde 27,7 milyar metreküp doğal gaz tüketimi yapıldı.

Grafik 1 Yıllara Göre Türkmenistan'ın Doğal Gaz Tüketimi ( Milyar M3)

Kaynak: BP Statistical Review of World Energy, Haziran 2015

Doğal gaz tüketiminin yüksek olmasının ana nedenlerinden biri de ülkede toplam enerji tüketiminde kaynak çeşitliliğinin yetersiz olması. Türkmenistan'ın toplam enerji tüketimi %80 doğal gaz ve %20 oranında petrolden oluşuyor. Enerjide kaynak çeşitliliği oluşturulamadığı takdirde tüketimin önümüzdeki 10 yılda ikiye katlanacağı öngörülüyor.

Ülkede doğal gaz tüketimi kadar üretimi de hızla artıyor. 2009-2014 yılları arasında yaklaşık %91 oranında artan üretim 69,3 milyar metreküpe ulaştı. Türkmenistan Enerji Bakanlığı'nın tahminlerine göre ülkenin doğal gaz üretimi 2030 senesinde 230 milyar metreküpe yükselecek. Üretim artacağı için ülkenin ihracat rakamları da doğal olarak artış gösterecektir. Peki mevcut pazarlar Türkmenistan'ın artan ihracatını karşılayabilecek mi?

Türkmenistan 2014 senesine kadar 4 ülkeye doğal gaz ihraç ediyordu: Çin, Rusya, İran ve Kazakistan. Çin, Türkmenistan'ın en büyük ihracat pazarı ve 2014 senesinde ülkenin toplam doğal gaz ihracatının %62'si bu pazara yapıldı

Şekil 1. Türkmenistan'ın Doğal Gaz İhracatında Ülkelerin Payı (2014)

Kaynak: BP Statistical Review of World Energy, Haziran 2015

Fakat Türkmenistan için mevcut pazarlar gelecek vaat etmiyor. Türkmenistan ikinci en büyük ihracat pazarı olan Rusya'ya 2014 senesinde 9 milyar metreküp ihracat yapsa da, Rusya 4 Ocak 2016 itibarıyla Türkmenistan'dan doğal gaz almayı durdurdu. Rusya fiyatları gerekçe olarak gösterse de, uzmanlara göre gerçek daha farklıdır. Rusya özellikle batı tarafından yaptırımlara maruz bırakıldıktan sonra kendi doğal gazını satmakta güçlük çekiyor. Bu durum dolaylı olarak Rusya'nın diğer ülkelerden ithal ettiği doğal gaza olumsuz yansıyor.

Diğer taraftan, Türkmenistan İran'a yıllık yaklaşık 6,5 milyar metreküp doğal gaz satıyor. Fakat İran da Türkmenistan'dan aldığı doğal gazı azaltmayı planlıyor. Nitekim İran Petrol Bakanı Bijen Namdar Zengene 11 Ağustos 2015 tarihinde yaptığı açıklamada İran'ın artık Türkmenistan doğal gazına ihtiyacının kalmadığını bildirdi. Batı ile nükleer müzakerelerin olumlu sonuçlanması İran'ı bu açıklamayı yapmaya itmiş oldu. Dünyada en büyük ikinci doğal gaz rezervlerine sahip olan İran'ın önümüzdeki 6-7 sene içerisinde doğal gaz üretimini ciddi oranda artıracağı öngörülüyor. Dolayısıyla İran pazarı da Türkmenistan için artık cazibesini kaybetmiş durumda.

Öte yandan, Türkmenistan Kazakistan'a yıllık yaklaşık 0,5 milyar metreküp doğal gaz satıyor. Kazakistan özellikle nüfusun yoğun olarak yaşadığı güney ve doğu bölgelerindeki ihtiyacı, altyapı yetersizliği nedeniyle Türkmenistan ve Özbekistan'dan ithal ettiği doğal gazla karşılıyor. Her ne kadar Kazakistan yaklaşık 2,5 trilyon metreküp doğal gaz rezervlerine sahip olsa da, bu kaynaklar daha ziyade ülkenin batısında bulunuyor. Kazakistan'ın batısından güneyine doğal gaz taşımak için 2010 senesinde Beyneu-Bozoi-Shymkent Boru Hattı'nın inşasına başlandı. 1475 kilometre uzunluğundaki boru hattının 2016'nın ikinci çeyreğinde hizmete sunulması planlanıyor. Dolayısıyla Türkmenistan, Kazakistan'a sattığı doğal gazı da 2016'nın ikinci yarısından itibaren durdurmak zorunda kala bilir.

Mevcut pazarlara bakıldığında, diğerlerine nazaran sadece Çin, Türkmenistan için gelecek vaat ediyor. Türkmenistan'ın Çin'e yapacağı ihracatın ise 2020 senesinde 65 milyar metreküpe yükseleceği planlanıyor. Bu durumda Türkmenistan yeni pazarlara yönelemezse Çin'e olan tek taraflı bağımlılığı artmış olacaktır. Türmenistan TAPI boru hattı vasıtası ile yıllık 33 milyar m3 Pakistan ve Hindistan pazarlarına doğal gaz satmayı hedeflese de, özellikle Afganistan'daki istikrarsız ortam projenin gerçekleştirilmesinin önünde en büyük engel olarak kabul ediliyor. Taraflar 2012 senesinde hükümetlerarası anlaşmalara imza atsalar da, projenin yapımı ile ilgili hala somut ilerleme kaydedilemedi.

Bu bağlamda Türkmenistan için Türkiye ve Avrupa Birliği pazarları önem arz ediyor. Aslında Türkiye ve Türkmenistan 1997 senesinde yıllık 30 milyar metreküplük doğal gaz anlaşması yapmışlardı. Söz konusu anlaşmaya göre Türkmenistan, Türkiye'ye yıllık 16 milyar metreküp ve Avrupa'ya 14 milyar metreküp gaz ihraç edecekti. Bunun için Türkmenistan ile Azerbaycan arasında Hazar Denizi'nin altından geçecek, uzunluğu 300 kilometre ve kapasitesi 30 milyar metreküp olan Trans Hazar Boru Hattı'nın yapımı planlanıyordu.

Şekil 2.Trans-Hazar boru hattı

http://bilkentgazete.wpengine.netdna-cdn.com/wp-content/uploads/2015/06/trans-caspian-gas-pipeline.jpgKaynak:http://bilkentgazete.wpengine.netdna-cdn.com/wp-content/uploads/2015/06/trans-caspian-gas-pipeline.jpg

Ancak, Türkmenistan'daki altyapı yetersizliği boru hattının yapımının önündeki engellerden biri olarak görüldü. Keza Türkmenistan'ın doğal gaz rezervlerinin büyük kısmı doğuda Kalkınış doğal gaz sahasında bulunduğundan, doğal gazı doğudan batıya taşımak için ülke dahilinde doğu-batı boru hattının yapımına ihtiyaç duyuluyordu. Öte yandan şimdiye kadar Türkmen gazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınması için bir boru hattı yoktu. Türkmenistan, 23 Aralık 2015 tarihinde 773 kilometre ve 30 milyar metreküp kapasiteli Doğu-Batı Boru Hattı'nın inşasını tamamlayarak hizmete sundu. Dolayısıyla Türkmenistan artık doğudaki doğal gazını batıya rahat bir şekilde taşıyabiliyor. Doğu-Batı hattının yapılmasıyla beraber Trans Hazar Boru Hattı'nın önündeki önemli engellerden biri de kalkmış oldu. Trans Hazar boru hattı yapıldıktan sonra, Türkmenistan Güney Gaz Koridoru vasıtasıyla Türkiye ve Avrupa'ya doğal gaz satabilecek. Bu kapsamda 2015 yılının Mayıs ayında Azerbaycan, Türkmenistan ve Türkiye Enerji Bakanları ile Avrupa Komisyonu'nun Enerjiden Sorumlu Başkan Yardımcısı Maros Sefcovic Aşgabat'ta bir araya gelerek Türkmenistan doğal gazının Türkiye ve AB'ye pazarlanmasını müzakere ettiler. Zirve sonrasında taraflar Türkmenistan doğal gazının Avrupa'ya pazarlanması noktasında ortak çalışma yapacaklarını beyan ettiler. Ayrıca, Sefcovic yaptığı açıklamada Türkmenistan doğal gazının 2019 senesinden itibaren AB'ye ulaşacağını tahmin ettiklerini dile getirdi.

Fakat Rusya Hazarın hukuki statüsünü ve Hazarda oluşa bilecek çevresel sorunları gerekçe göstererek boru hattının yapımına karşı çıkıyor. Gerçekte birçok uzman, Rusya'nın bu tutumunun siyasi olduğunu ve Hazar'ın hukuki statüsünün sadece yapay bir sorun olarak gündemde tutulduğunu düşünüyor. Uzmanlara göre Rusya, Avrupa pazarını başka rakiplerle paylaşmak istemediği için bu adımı atıyor. Dolayısıyla taraflar kendi aralarında anlaştığı takdirde Trans Hazar Boru Hattı projesinin gerçekleştirilmesinin önünde hiçbir sorun kalmayacak. Nitekim Türkmenistan Devlet Başkanı Gurbanguli Berdimuhamedov 12 Aralık 2015 tarihinde yaptığı açıklamada Türkmenistan'ın iştirak ettiği doğal gaz projelerinin herhangi bir jeopolitik etkene tabi olmadığını beyan etti.

Sonuç olarak, Türkmenistan ciddi doğal gaz rezervlerine sahip fakat ülke özellikle ürettiği doğal gazı pazarlama noktasında sorun yaşıyor. Her ne kadar Türkmenistan 2014 senesinde 4 ülkeye doğal gaz ihraç etse de, Türkmenistan için mevcut pazarlardan sadece Çin gelecek vaat ediyor. Fakat ülkenin Çin'e aşırı bağımlılığı ülkeyi enerji güvenliği anlamında büyük sorunlarla karşı karşıya bırakabilir. Bu bağlamda Türkmenistan'ın en kısa zamanda yeni pazarlara yönelmesi, enerji güvenliği açısından hayati önemi haiz. TAPI projesi gelecek için umut vaat etse de, Afganistan'daki istikrarsız ortam projenin kısa zamanda gerçekleştirilmesini engelliyor. Türkmenistan'ın Güney Gaz Koridoru vasıtasıyla Türkiye ve Avrupa pazarlarına açılması, ülkenin pazar konusundaki engellerini kaldırmış olacak. Bu bağlamda Trans Hazar Boru Hattı projesinin gerçekleştirilmesi önem arz ediyor. Projenin yapımı ile beraber hem Türkmenistan dünyanın en büyük ikinci doğal gaz piyasasına erişme fırsatını yakalayacak hem de Türkiye ve AB, Rusya'ya olan aşırı bağımlılığı azaltabilecek.

Haberlerimize Google News'de abone olun! Abone ol
Türk Devletleri Teşkilatı'ndan Kazakistan'a destek açıklaması
Türk Devletleri Teşkilatı'ndan Kazakistan'a destek açıklaması
''Tarihi İpek Yolu'nun yeniden canlanacağına inanıyorum''
''Tarihi İpek Yolu'nun yeniden canlanacağına inanıyorum''
Hocalı katliamı Azerbaycan’a karşı olduğu gibi bize karşı da işlenmiş bir insanlık suçudur- Mustafa Şentop  (ÖZEL)
Hocalı katliamı Azerbaycan’a karşı olduğu gibi bize karşı da işlenmiş bir insanlık suçudur- Mustafa Şentop (ÖZEL)
Loading Bars
Son Haberler
Erdoğan'dan İstanbul'u esir alan karla mücadele eleştirisi: Bu tam anlamıyla basiretsizliktir
BOTAŞ'tan doğal gaz açıklaması
Karadeniz’de yeni doğal gaz sondajı
Doğal gazda İran’a borç yok: Enerji Bakanı Dönmez'den iddialara yalanlama
Doğal gazda İran bilmecesi: İş dünyasıyla çözüm zirvesi
Günlerdir kar uyarısı yapan İBB, 'ani' bastıran kara yakalanmış! İmamoğlu'ndan iki farklı açıklama
Doğu Avrupa'ya 50 bin asker: ABD’nin Ukrayna krizini fırsata çevirme planı
Yeni Seçim Yasası masaya yatırılacak
DEAŞ yine sahnede: ABD tank sevk etti
Körfez ülkeleri Türkiye için hazırlık yapıyor: 50 milyar dolarlık yatırım yapacaklar
Sedef Kabaş gözaltına alındı
TCMB'den toplam 28 milyar dolarlık swap anlaşması
Selçuk Bayraktar sosyal medya hesabından paylaştı! TEKNOFEST heyecanı Azerbaycan'da
Sovyet Rusya ordusunun, Ermenileri korumak bahanesi ile Bakü ve diğer şehirlerde kadın ve çocuk ayrımı gözetmeksizin Azerbaycan halkına karşı işlediği “insanlık suçunun” adıdır - Yalçın Topçu
Azerbaycan'da “Kanlı Ocak” olaylarının 32. yıl dönümü anılıyor
İbrahim Kalın: Türkiye çözüm için hazır!
Sitelerde aidat kavgası büyüyor: Aidata itiraz için genel kurula katılın
Kahramanmaraş'taki boru hattı yangını tamamen söndürüldü
Ne edersek kendimize ediyoruz
Alman medyasından Türk SİHA'ları yasaklansın çağrısı: Erdoğan istediğini yapıyor
MHP Genel Başkanı Bahçeli'den Sezen Aksu'ya tepki: Serçeysen serçeliğini bil, kuzgunluğa heves etme
Bakan Varank duyurdu: Türk otomotiv endüstrisinde rekor ihracat
Oto yan sanayiinin tedariki Türkiye’den: Tedarikte yüzde 25 büyüdük
Yerli rüzgar türbini için geri sayım: EÜAŞ ve ASELSAN birlikte üretecek
Siber saldırılar 10 trilyon dolar zarar verecek
TUSAŞ Genel Müdürü Temel Kotil: Her ay 2 Hürjet uçacak
Dünyayı inşa ettiler: Türk müteahhitler 67 ülkede 30 milyar dolarlık iş yaptı
AB'nin sorunlarını ancak Türkiye çözer
Bakan Akar'dan Azerbaycan'a taziye telefonu
Ne gerekiyorsa yapın
Kanada'da aşısız kişilere yeni sağlık vergisi geliyor
Azerbaycan uyruklu kişi tabancayla bacağından yaralandı
İDO ve BUDO'dan sefer iptal edildi
İçişleri Bakanı Soylu: Karayılan senin canını alacağız bilesin
Türk Devletleri Teşkilatı'ndan Kazakistan'a destek açıklaması
Ermenistan'dan Pegasus Havayolları'na sefer izni!
Türkiye; Devleti ve Milleti ile Kardeş ülke Kazakistan'ın bir an önce istikrara, barışa refah ve huzura tekrar kavuşmasını dilemektedir - Yalçın Topçu
Ambargolar Türkiye'yi durduramadı
Dışa bağımlılığı azaltıyoruz: Türkiye üretim ve tedarik altyapısını güçlendirdi
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Milli Muharip Uçağımız 2023'te hangardan çıkacak
Yeni Şafak milli muharip uçağın tasarlandığı tesise girdi: Türkiye'yi uçuracak ekip 7/24 mesaide
Cumhurbaşkanı Erdoğan AK Partili vekillerle buluştu: Önceliğimiz enflasyonu düşürmek
HÜRKUŞ'tan müthiş haber! İlk ihracat haberi
TOGG Las Vegas'ta şov yapacak
HES kodu 6 milyon kişiyi izole etti
Antalya'da 5.3 büyüklüğünde deprem
BDDK'dan 13 bankaya 'kredi' cezası: Kontrol mekanizmasını zamanında oluşturmadılar
Hol Kampı cehennemi: PKK Kur'an okuyan 30 kadını katletti.
Bilim Kurulu üyesi Prof. Özlü uyardı: OMICRON bağışıklık dinlemiyor
İçişleri Bakanlığı İBB'de görev yapan PKK'lılarla ilgili özel teftiş başlattı
AK Parti’den sandıkta dijital takip
Sembol proje ‘sembol’ dolu: 1915’i hatırlatacak
Kalın: Karabağ'ın özgürleşmesiyle tarihte yeni bir sayfa açıldı
Bakan Muş: Fırsatçılara göz açtırmayacağız
Sağlık Bakanı Koca duyurdu: Aile Hekimliklerimizde bugün itibariyle uygulamaya konuyor
Turkovac'a acil kullanım onayı verildi, seri üretim başladı: Gelecek haftadan itibaren kullanıma geçilecek
Türkiye'nin ilk deniz füzesi Atmaca Yunanistan’da endişeye neden oldu: Ordumuz için tehlike
Bakan Nebati: Fiyatları aşağı çekmeyenler Hazine ve Maliye Bakanlığının nasıl bir bakanlık olduğunu anlayacak
İçişleri Bakanı Süleyman Soylu: Fondaşlar alenen casusluk yapıyor
TÜSİAD 28 Şubat’ta da aynısını yaptı
GZT editörlerine Rusya'da 'casusluk' suçlamasıyla gözaltı: Ağır şartlarda tutuluyorlar
Bakan Nebati TL mevduatın tüm ayrıntılarını paylaştı
Karadeniz doğal gazında sevindiren haber: Rekor keşfe rekor çıkarma
Cumhurbaşkanı Erdoğan 'TÜSİAD ve yavruları'na seslendi: Millet size bu fırsatı vermez
Bunlar iş adamı değil tefeci
Bakan Karaismailoğlu'ndan Kayseri'ye hızlı tren müjdesi
Turizmde 2022 yılı için 10 milyon erken rezervasyon
İşte otodaki fiyat oyunları
Cumhurbaşkanı Erdoğan 2022 Asgari ücreti açıkladı... İşte yeni zam oranı
Bakan Dönmez 'Devlet 160 milyar TL'lik fedakarlık yaptı' diyerek duyurdu: Enerjideki fiyat artışını vatandaşa yansıtmıyoruz
Konut satışlarında hızlı artış: Geçen yıla göre yüzde 59 yükseldi
Binali Yıldırım: Sanal âlem yalan âlem değildir
Temel Karamollaoğlu: Kılıçdaroğlu bir babayiğit
Bakan Karaismailoğlu: Kanal İstanbul bütçeye yük olmayacak
Azerbaycan Milli Lider Haydar Aliyev'in ölümünün 18. yılını anıyor
Bakan Çavuşoğlu'ndan 'İnsan Hakları Günü' mesajı
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Avrupa'nın kardeşlerimiz için toplama kampına dönüşmesine izin veremeyiz
İletişim Zirvesi başlıyor
Bakan Nebati, İstanbul'da iş dünyasıyla buluşacak
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Büyük kalkınma hamlesinin önü bu defa kesilemeyecek
Savunma Sanayii Başkanı Demir ASELSAN iddialarını yalanladı
Cumhurbaşkanı Erdoğan: İndirimli stopaj uygulaması mart sonuna kadar uzatıldı
Cumhurbaşkanı Erdoğan İranlı mevkidaşı Reisi ile görüştü
Cumhurbaşkanı Erdoğan Katar dönüşü gazetecilerin sorularını yanıtladı: Stokçuların ellerindeki mallara el koyacağız
İletişim Başkanı Altun: Anlaşmalar Türkiye'nin uluslararası arenada kazandığı güveni yansıtmakta
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Derdimiz düşük faizle yatırımı teşvik etmek
Sınırı geçmeye çalışan terörist yakalandı
Türk Devletleri Teşkilatı'ndan Afrika'ya 611 bin 200 doz aşı hibesi
Cumhurbaşkanı Erdoğan Katar'da
Cumhurbaşkanı Erdoğan Katar’da onuruna verilen yemeğe katıldı
MHP lideri Bahçeli: Türkiye Alparslan Türkeş Siyaset Akademisi Vakfı Başkanı ben olacağım
İsmail Demir açıkladı: Milli Muharip Uçak için Rusya ile görüşmeler olabilir
Cumhurbaşkanı Erdoğan: CHP İstanbul’da çivi çakmıyor
Cumhurbaşkanı Erdoğan Atatürk Havalimanı'na yapılacak Millet Bahçesi'nde incelemelerde bulundu
Savunma sanayii için özel başkanlık
Türkiye'nin ilk metal çinko üretim tesisi açıldı
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na TÜİK tepkisi: Devlet kurumları şamaroğlanı değil
Rusya-Ukrayna analizlerinin vazgeçilmezi: Bayraktar TB2 SİHA
MSB: Üç adet Akıncı İHA Kara Kuvvetleri Komutanlığına teslim edildi
Erdoğan: Savunma sanayiinde gizli açık ambargo dönemi kapandı
Tüm haberler